Sự bùng nổ của trí tuệ nhân tạo (AI) không chỉ tạo ra cuộc đua công nghệ mà còn đang tái định hình bản đồ thương mại của châu Á. 

Trong xu hướng đó, Việt Nam được đánh giá là một trong những nền kinh tế hưởng lợi lớn nhất khi nhanh chóng vươn lên trở thành mắt xích quan trọng trong chuỗi cung ứng phần cứng AI toàn cầu.

Theo Khối Nghiên cứu Đầu tư HSBC (HSBC Global Investment Research), thương mại nội vùng châu Á đối với hàng hóa liên quan đến AI như chip bán dẫn, linh kiện và thiết bị để công nghệ AI vận hành đã tăng lên gần 2.000 tỷ USD trong năm 2025, gấp đôi so với mức trước đại dịch. Hiện hàng hóa liên quan đến AI đang chiếm 35% tổng kim ngạch xuất khẩu của châu Á, tăng so với mức 19% của thập kỷ trước.

Sự gia tăng nhu cầu AI cũng đang thúc đẩy quá trình liên kết sản xuất trong khu vực. Chuỗi cung ứng mới hình thành theo hướng kết nối chip nhớ của Hàn Quốc, bán dẫn tiên tiến của Đài Loan (Trung Quốc), thiết bị chính xác của Nhật Bản với các trung tâm lắp ráp và kiểm định đang mở rộng tại Đông Nam Á. Hiện hơn 30% hoạt động thương mại liên quan đến AI của châu Á diễn ra ngay trong khu vực.

Trong bối cảnh đó, Việt Nam được HSBC đánh giá là nền kinh tế có tốc độ cải thiện vị thế nhanh nhất trong chuỗi cung ứng AI. Thị phần thương mại toàn cầu của Việt Nam đối với các thiết bị liên quan đến AI đã tăng từ 1,2% năm 2015 lên 12,4% vào năm 2025 - mức tăng cao nhất thế giới trong giai đoạn này.

Những tín hiệu từ các đối tác thương mại lớn cũng phản ánh rõ sự dịch chuyển này. Quý I/2026, Đài Loan (Trung Quốc) lần đầu tiên ghi nhận thâm hụt thương mại theo quý với Việt Nam. Trong ba tháng tính đến tháng 5/2026, nhập khẩu của Đài Loan (Trung Quốc) từ Việt Nam tăng 173% so với cùng kỳ, chủ yếu ở nhóm máy móc, thiết bị điện và đồ điện gia dụng.

Trong khi đó, xuất khẩu của Hàn Quốc sang Việt Nam cũng ghi nhận mức tăng mạnh nhất trong khu vực Đông Nam Á, cho thấy mối liên kết ngày càng chặt chẽ giữa hai nền kinh tế trong lĩnh vực sản xuất điện tử và phần cứng máy tính, bao gồm cả thiết bị phục vụ máy chủ AI.

Theo ông Tim Evans, Tổng Giám đốc điều hành HSBC Việt Nam, những diễn biến này cho thấy Việt Nam đang từng bước chuyển từ vai trò là điểm lắp ráp chi phí thấp sang vị trí quan trọng hơn trong chuỗi cung ứng khu vực. Việt Nam hiện nhập khẩu nhiều linh kiện có giá trị gia tăng cao từ Hàn Quốc và Đài Loan, mở rộng năng lực sản xuất, sau đó xuất khẩu trở lại các sản phẩm hoàn chỉnh hoặc bán thành phẩm sang châu Á và các thị trường khác.

Tại Diễn đàn Hợp tác Tài chính Việt Nam – Hàn Quốc tổ chức tại TP. Hồ Chí Minh mới đây, ông Lee Young Jick, Giám đốc Trung tâm Hợp tác Tài chính Hàn Quốc – ASEAN cho biết, Việt Nam đang nổi lên là một trong những điểm sáng tăng trưởng của khu vực, trong khi các chỉ số vĩ mô như lạm phát, xuất khẩu, cán cân thanh toán và nhiều chỉ tiêu kinh tế khác vẫn duy trì trạng thái tích cực.

Theo ông Lee Young Jick, dòng vốn FDI toàn cầu đang tiếp tục dịch chuyển mạnh vào ASEAN, đặc biệt tại Việt Nam, Indonesia, Philippines và Malaysia. Các lĩnh vực thu hút vốn nhiều nhất gồm trí tuệ nhân tạo (AI), bán dẫn và các nền tảng số. Đây không chỉ là động lực thúc đẩy tăng trưởng GDP hay tạo việc làm, mà còn góp phần nâng cấp cơ cấu công nghiệp và hình thành chuỗi giá trị mới của khu vực.

"Chúng tôi đánh giá rất cao việc Việt Nam đang trở thành một cứ điểm sản xuất mới của thế giới. Đây không đơn thuần là sự dịch chuyển của các nhà máy mà phản ánh quá trình Việt Nam từng bước trở thành nền tảng sản xuất toàn cầu, giữ vai trò ngày càng quan trọng trong chuỗi cung ứng quốc tế và liên tục nâng cao vị thế trong chuỗi giá trị toàn cầu. Bên cạnh các ngành truyền thống như dệt may và điện tử, Việt Nam còn nổi lên ở các lĩnh vực điện tử, cơ khí, điện thoại thông minh, bán dẫn và trung tâm dữ liệu AI", ông Lee Young Jick nhấn mạnh.

Theo các chuyên gia, đà tăng trưởng của Việt Nam được hỗ trợ bởi nhiều yếu tố, từ chiến lược phát triển ngành bán dẫn đến làn sóng đầu tư của các tập đoàn công nghệ toàn cầu vào hoạt động đóng gói, kiểm thử và sản xuất điện tử.

Việt Nam cũng đang thúc đẩy phát triển nguồn nhân lực bán dẫn với mục tiêu đào tạo hàng chục nghìn kỹ sư đến năm 2030, đồng thời xác định khoa học, công nghệ và chuyển đổi số là những động lực tăng trưởng mới.

Ở chiều ngược lại, nhu cầu AI trong nước cũng được kỳ vọng sẽ gia tăng. Theo HSBC, vốn FDI công bố cho lĩnh vực trung tâm dữ liệu trên toàn cầu đã vượt 270 tỷ USD trong năm 2025, trong đó Đông Nam Á ngày càng thu hút tỷ trọng lớn hơn. Với lợi thế dân số trẻ, mức độ tiếp cận công nghệ cao và hệ sinh thái doanh nghiệp đang phát triển, Việt Nam có cơ hội vừa trở thành trung tâm sản xuất phần cứng AI, vừa là thị trường tiêu thụ các dịch vụ AI.

Tuy nhiên, chuyên gia của HSBC cũng lưu ý việc tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng AI khiến Việt Nam chịu tác động lớn hơn từ các biến động toàn cầu như suy giảm đầu tư cho AI, thay đổi chính sách kiểm soát xuất khẩu hay biến động giá bán dẫn. Bên cạnh đó, một phần tăng trưởng xuất khẩu hiện nay có thể đến từ việc các doanh nghiệp đẩy nhanh đơn hàng trước các thay đổi về chính sách thương mại.

Dù vậy, về dài hạn, các yếu tố nền tảng vẫn được đánh giá tích cực. Quá trình đa dạng hóa chuỗi cung ứng tại châu Á, cùng các hiệp định thương mại như RCEP và CPTPP, tiếp tục mở rộng dư địa cho Việt Nam tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị công nghệ.

"Nếu Việt Nam chuyển hoá được đà tăng trưởng sản xuất thành một hệ sinh thái AI thực thụ kết hợp quy mô phần cứng với kỹ năng, hạ tầng và mức độ ứng dụng trong doanh nghiệp thì "hoa thơm trái ngọt" sẽ không chỉ "đơm kết" ở kim ngạch xuất khẩu mà còn ở năng suất của nhà máy, của khu vực dịch vụ và trong vận hành thường nhật của hàng trăm nghìn doanh nghiệp. Mười năm trước, vai trò của Việt Nam trong thương mại công nghệ toàn cầu chỉ được đong đếm bằng tỷ lệ phần trăm rất nhỏ. Nhiệm vụ trong thập kỷ tới là phải bảo đảm rằng vị thế của Việt Nam không chỉ là những gì Việt Nam sản xuất cho kỷ nguyên AI mà còn bởi những cơ hội AI có thể mở ra cho Việt Nam", ông Tim Evans, Tổng Giám đốc điều hành, HSBC Việt Nam nhận định.