Trong khi thiết bị bay không người lái (UAV) làm thay đổi hoàn toàn bộ mặt của chiến tranh hiện đại, một cuộc cách mạng khác ít được chú ý hơn cũng đang diễn ra trên mặt đất ở Ukraine.

Hàng nghìn robot mặt đất bánh xích và bánh lốp đang thực hiện đủ loại nhiệm vụ mỗi tháng, từ vận chuyển lương thực, đạn dược, sơ tán thương binh, rải mìn, đến bảo vệ chiến hào và ngày càng tham gia trực tiếp vào các hoạt động tác chiến.

Theo giới quân sự Ukraine, đây đã trở thành lực lượng không thể thiếu đối với các đơn vị bộ binh, vốn phải ẩn mình nhiều tuần, thậm chí nhiều tháng trong các hầm trú ẩn, để tránh sự săn lùng của UAV đối phương.

Theo tờ Kyiv Independent, hồi tháng 4 năm nay, Tổng thống Volodymyr Zelensky cho biết quân đội Ukraine đã giành được một vị trí của Nga bằng chiến dịch phối hợp hoàn toàn giữa robot mặt đất và UAV, không cần đưa bất kỳ binh sĩ nào trực tiếp xung trận.

Nhiều chuyên gia nhận định, Ukraine hiện đi trước cả Nga và nhiều quân đội phương Tây trong việc phát triển robot chiến đấu mặt đất. Khi nguồn lực và quân số đều thua kém Nga, Ukraine buộc phải dựa vào công nghệ để bù đắp bất lợi. Sau thành công của UAV giá rẻ, xuồng không người lái trên Biển Đen và các hệ thống đánh chặn UAV, robot mặt đất được xem là "mảnh ghép cuối cùng" trong quá trình tự động hóa chiến tranh.

Từ thợ sửa xe đến chỉ huy đội quân robot

Một trong những người tiên phong là Đại úy Oleksandr Kharkovets, chỉ huy tiểu đoàn robot mặt đất, thuộc Lữ đoàn Cơ giới số 93.

Trước xung đột, ông điều hành một xưởng sửa chữa ô tô điện tử. Trong các trận đánh khốc liệt ở Bakhmut năm 2023, khi phải chiến đấu giữa những ngôi nhà đổ nát, ông nhận ra hoàn toàn có thể giao cho máy móc nhiều nhiệm vụ nguy hiểm.

Sau một đợt rút lui khiến nhiều thi thể đồng đội bị bỏ lại trên chiến trường, Kharkovets quyết tâm chế tạo phương tiện có thể kéo người bị thương hoặc tử sĩ ra khỏi vùng nguy hiểm.

Ông gắn thêm móc kéo và súng máy lên một phương tiện điều khiển từ xa. Cuối năm 2023, robot này đã kéo thành công thi thể của một binh sĩ mà lực lượng đặc nhiệm không thể tiếp cận suốt một tuần. Sau khi Kharkovets trình bày ý tưởng với cấp trên, mô hình nhanh chóng được nhân rộng.

Giữ mạng sống cho binh sĩ

Đối với Ukraine, giá trị lớn nhất của robot mặt đất không phải hỏa lực, mà là khả năng cứu người.

Theo các chỉ huy Ukraine, vùng nguy hiểm dọc tiền tuyến ngày càng mở rộng do UAV giám sát liên tục. Ở một số khu vực, bất kỳ phương tiện hay binh sĩ nào xuất hiện trong phạm vi gần 25 km phía sau chiến tuyến đều có nguy cơ bị phát hiện và tấn công.

Thiếu tá Oleksandr, chỉ huy tiểu đoàn robot thuộc Lữ đoàn K-2, cho biết đơn vị của ông sở hữu hơn 600 robot và thực hiện từ 5-6 nhiệm vụ mỗi ngày. Theo ông, nếu tiếp tục sử dụng xe bán tải để tiếp tế, đơn vị sẽ nhanh chóng cạn kiệt tài xế vì thương vong quá lớn.

Robot tuy di chuyển chậm hơn nhưng nhỏ hơn, khó bị UAV phát hiện và không phát ra nhiệt lượng cơ thể như con người. Quan trọng nhất, nếu bị phá hủy thì không ai phải hy sinh.

Một sĩ quan thuộc Lữ đoàn 36 cho biết hiện khoảng 80% nhiệm vụ hậu cần của đơn vị đã được robot đảm nhận, từ vận chuyển đạn, nước uống, thực phẩm đến vật liệu xây dựng hầm trú ẩn. Sĩ quan này từng phải mang hàng chục kilogam mìn trên lưng suốt nhiều kilomet để tới tiền tuyến. Giờ đây, công việc đó do robot đảm nhiệm.

Hiện nay robot mặt đất của Ukraine còn được dùng để rải mìn, tháo gỡ vật cản, kéo xe hỏng, cứu thương và sơ tán tử sĩ.

Trong một nhiệm vụ gần đây, robot của Lữ đoàn K-2 đã cứu sống một binh sĩ bị cụt chân do trúng mìn. Chiếc robot phải di chuyển hơn 4 km qua khu vực do Nga kiểm soát, bị kích nổ ba quả mìn trên đường nhưng vẫn đưa được người lính trở về an toàn.

Theo Thiếu tá Oleksandr, nếu không có robot, sẽ không có ai dám mạo hiểm thực hiện nhiệm vụ cứu hộ đó.

Robot bắt đầu thay con người chiến đấu

Điều khiến giới quân sự quan tâm nhất hiện nay là khả năng trực tiếp tham chiến của robot.

Tháng 12/2024, Quân đoàn Khartiia của Ukraine thực hiện điều được cho là cuộc tấn công hoàn toàn bằng robot đầu tiên trên thế giới. Các robot mang súng máy, súng phun lửa và thuốc nổ tiến công vị trí của Nga dưới sự hỗ trợ của UAV trinh sát trên không.

Ban đầu, mục tiêu chỉ là đưa được ít nhất một robot tiếp cận chiến hào đối phương. Đến nay, khả năng của chúng đã tiến xa hơn nhiều.

Robot hiện có thể tự áp sát chiến hào, khống chế binh sĩ đối phương buộc họ đầu hàng rồi hộ tống tù binh về khu vực an toàn trước khi bàn giao cho lực lượng Ukraine.

Ở một khu vực tranh chấp khác, một robot gắn súng máy hạng nặng cỡ nòng 12,7 mm đã tự đảm nhiệm nhiệm vụ canh giữ trận địa suốt 45 ngày. Ban ngày robot ra vị trí chiến đấu, tối quay về sạc pin rồi hôm sau tiếp tục làm nhiệm vụ..

Chạy đua công nghệ

Ukraine đặt mục tiêu sản xuất khoảng 50.000 robot mặt đất trong năm 2026, gấp hơn hai lần năm trước.

Theo Hiệp hội các nhà sản xuất robot mặt đất Ukraine, với chi phí tương đương một xe chiến đấu bộ binh bọc thép, quân đội có thể mua tới 77 robot. Điều đó đồng nghĩa với 77 lần thực hiện nhiệm vụ mà không phải đánh đổi sinh mạng của binh sĩ.

Dù vậy, robot mặt đất vẫn còn nhiều hạn chế. Chúng có giá trung bình khoảng 24.000 USD, đắt gấp đôi UAV vận tải hạng nặng và cao hơn rất nhiều so với các UAV cảm tử giá rẻ.

Robot cũng khó di chuyển trên địa hình gồ ghề, không thể trèo cây, nhảy xuống chiến hào hay ứng biến linh hoạt như con người. Chúng dễ trở thành mục tiêu nếu phải hoạt động trên địa hình trống trải.

Để khắc phục, các kỹ sư Ukraine đang trang bị camera kỹ thuật số, hệ thống liên lạc vệ tinh Starlink, lốp chống nổ, pin dung lượng lớn và cả tháp súng tự động có khả năng bắn hạ UAV.

Một số đơn vị còn thử nghiệm gắn chip lên quân phục để robot có thể phân biệt binh sĩ Ukraine với đối phương, giảm nguy cơ bắn nhầm.

Theo các chỉ huy Ukraine, chiến tranh hiện đại đang thay đổi gần như từng tháng. Mỗi ngày đều xuất hiện chiến thuật và công nghệ mới.

Sự phát triển nhanh chóng của robot mặt đất cho thấy chiến trường Ukraine không chỉ là nơi thử nghiệm các loại UAV mà còn đang trở thành "phòng thí nghiệm" của thế hệ chiến tranh tự động hóa tiếp theo.

Nếu xu hướng này tiếp tục, hình ảnh bộ binh xung phong dưới làn đạn có thể dần được thay thế bởi những đội quân robot điều khiển từ xa hoặc bán tự động - một kịch bản vốn chỉ xuất hiện trong các tác phẩm khoa học viễn tưởng nhưng đang ngày càng trở thành hiện thực trên chiến trường.