Ngành dệt may Việt Nam đang đứng trước bước ngoặt chiến lược khi chuyển từ phân khúc gia công giá rẻ sang bứt phá tại các thị trường cao cấp quốc tế. Dù ghi nhận kết quả xuất khẩu tăng trưởng khả quan trong nửa đầu năm 2026, song bức tranh ngành dệt may trong chặng đường còn lại của năm đang đối mặt với nhiều áp lực khó khăn, đòi hỏi các doanh nghiệp phải chủ động chuyển đổi xanh, ứng dụng công nghệ và thực hiện nghiêm ngặt các kịch bản quản trị rủi ro để bảo toàn chuỗi đơn hàng toàn cầu.
Theo thông tin từ Hiệp hội Dệt may Việt Nam (VITAS), kim ngạch xuất khẩu dệt may 6 tháng đầu năm 2026 toàn ngành ước đạt 22,2 tỷ USD, tăng 1,7% so với cùng kỳ năm 2025; trong đó, các mặt hàng xơ sợi, vải, phụ liệu và vải không dệt duy trì mức tăng trưởng khá (từ 5,6 đến 10,6%), riêng hàng may mặc giảm nhẹ 0,4% do sức mua tại các thị trường lớn chưa phục hồi mạnh.
Bước sang giai đoạn nửa cuối năm 2026, dòng chảy thương mại toàn cầu chứng kiến những thay đổi sâu sắc về cấu trúc rào cản kỹ thuật. Đại diện VITAS nhận định, các quy định ngặt nghèo về kinh tế tuần hoàn, sử dụng vải tái chế, giảm phát thải và tra cứu nguồn gốc chuỗi cung ứng của châu Âu không còn là lợi thế cạnh tranh riêng lẻ mà đã nâng cấp thành luật chơi quyết định sự sống còn của đơn hàng. Áp lực này đang đè nặng lên các doanh nghiệp vừa và nhỏ (SMEs) khi biên lợi nhuận gia công mỏng dần, trong khi chi phí đầu tư công nghệ xanh, tuân thủ ESG và truy xuất nguồn gốc lại vô cùng lớn.
Trước bối cảnh ngành không còn nhiều dư địa tăng trưởng theo quy mô, ông Vũ Đức Giang - Chủ tịch VITAS nhấn mạnh: "Chặng đường sắp tới đòi hỏi chúng ta chuyển hướng sang nâng cao năng suất, giá trị gia tăng, chủ động nguyên phụ liệu, đa dạng hóa thị trường và đẩy mạnh chuyển đổi số, chuyển đổi xanh."
Nhằm đồng hành cùng doanh nghiệp, Ban Chấp hành VITAS đã thống nhất thông qua chủ trương thành lập 4 Ủy ban chuyên đề trực thuộc gắn với bốn trụ cột chiến lược bao gồm: Ủy ban Thời trang, Ủy ban Doanh nghiệp Quốc tế, Ủy ban Phát triển bền vững và Ủy ban Công nghệ, Đổi mới sáng tạo và Chuyển đổi số. Các ủy ban này hoạt động theo nguyên tắc tự nguyện, phối hợp, chia sẻ, không vì lợi nhuận và dự kiến triển khai thí điểm từ quý 3 năm 2026.
Để không bị loại khỏi cuộc chơi, các giải pháp liên kết chuỗi nội địa từ Sợi - Dệt - Nhuộm - May đang được đẩy mạnh nhằm xây dựng tính chủ động về nguồn nguyên phụ liệu (vốn đang phải nhập khẩu tới 60-70%). Bên cạnh áp lực xanh hóa, bài toán công nghệ và chính sách phòng vệ thương mại tại thị trường lớn nhất của Việt Nam là Hoa Kỳ cũng đặt ra những yêu cầu nghiêm ngặt.
Bối cảnh chính sách thuế quan và quy tắc xuất xứ chặt chẽ từ sợi trở đi tại Mỹ vẫn tiềm ẩn nhiều rủi ro thương mại. VITAS liên tục đưa ra các khuyến cáo nhằm giúp doanh nghiệp chuẩn bị tốt dữ liệu truy xuất nguồn gốc, tối ưu hóa thuế suất ưu đãi từ các FTA và phòng tránh hiệu quả các cáo buộc phòng vệ thương mại.
Đồng thời, các doanh nghiệp lớn như Tổng Công ty May 10 cũng đang tái cấu trúc toàn diện các dây chuyền may sang mô hình sản xuất thông minh linh hoạt để thích ứng nhanh với xu hướng giảm quy mô lô hàng nhưng đòi hỏi thiết kế phức tạp và thời gian giao hàng cực ngắn từ các đối tác Âu - Mỹ.
Với kết quả đạt được, ngành dệt may phấn đấu duy trì giá trị xuất khẩu bình quân trên 4 tỷ USD/tháng để hướng tới mục tiêu đạt kim ngạch 49 tỷ USD cho cả năm 2026. Tuy nhiên, toàn ngành đang phải đối mặt với áp lực lớn từ tổng cầu tiêu dùng suy yếu, lạm phát thế giới gia tăng tại các thị trường trọng điểm và gánh nặng chi phí vận tải container leo thang từ 30 - 40%.
Từ góc độ doanh nghiệp sản xuất trực tiếp, bà Phạm Thị Phương Hoa - Tổng Giám đốc Tổng Công ty May Hưng Yên (Hugaco) chia sẻ thực trạng đáng lo ngại về tình hình đơn hàng: "Suốt nửa tháng qua gần như không có khách hàng nào đến đàm phán đơn hàng mới cho quý IV. Mãi đến ngày 12/6 mới có một đoàn khách đến làm việc, nhưng là cho các đơn hàng dự kiến sản xuất từ tháng 1/2027. Còn quý 4 năm nay vẫn chưa có, đây là rủi ro cực kỳ lớn cho ngành may nói chung và công ty nói riêng."
Để ứng phó với tình trạng này, bà Phạm Thị Phương Hoa cho biết May Hưng Yên đã chủ động đa dạng hóa phân khúc khách hàng, không quá phụ thuộc vào một thị trường truyền thống duy nhất. Đồng thời, doanh nghiệp tập trung đầu tư mạnh vào công nghệ, nâng cao năng suất lao động để bù đắp cho phần chi phí logistics gia tăng, đảm bảo tiến độ giao hàng nghiêm ngặt nhằm giữ chân khách hàng lớn và bảo toàn mục tiêu doanh thu đề ra.
Đồng quan điểm về những khó khăn ở giai đoạn nước rút, ông Cao Hữu Hiếu - Tổng Giám đốc Tập đoàn Dệt May Việt Nam (Vinatex) phân tích thêm, áp lực lớn nhất đối với dệt may hiện nay vẫn là sự suy giảm của cầu tiêu dùng toàn cầu, đòi hỏi các đơn vị thành viên phải chuẩn bị các kịch bản ứng phó từ sớm, từ xa.
Ông Cao Hữu Hiếu lưu ý: "Các doanh nghiệp cần đặc biệt chú trọng đến bài toán quản trị tài chính và dòng tiền trong bối cảnh thanh khoản hệ thống ngân hàng có dấu hiệu thắt chặt. Việc chủ động rà soát, tiết giảm tối đa các chi phí vận hành không thiết yếu và tối ưu hóa lượng hàng tồn kho sẽ là giải pháp then chốt để duy trì dòng tiền ổn định cho hoạt động sản xuất liên tục."
Về chiến lược dài hạn, Vinatex xác định tập trung nâng cao hiệu quả theo chiều sâu, xây dựng hệ sinh thái sản xuất xanh - thông minh - tuần hoàn thông qua việc đo lường dấu chân carbon, đầu tư hệ thống điện mặt trời áp mái và ứng dụng tự động hóa. Các đơn vị thành viên như Hòa Thọ, Dệt May Huế, Phong Phú đang từng bước xây dựng mô hình nhà máy thông minh, đáp ứng tiêu chuẩn ESG của các thương hiệu toàn cầu nhằm tạo nền tảng tăng trưởng bền vững cho giai đoạn tiếp theo./.
Dệt may Việt Nam đối mặt với thách thức mới tại Anh, cần nâng cao chất lượng, bền vững và xây dựng thương hiệu để giữ vững vị thế xuất khẩu.