Nhắc đến Huế, người ta thường nhớ ngay đến bún bò, cơm hến, bánh bèo, bánh nậm hay chè cung đình. Thế nhưng, giữa kho tàng ẩm thực phong phú ấy, nem lụi vẫn luôn giữ một vị trí rất riêng.
Không cầu kỳ như những món ăn từng hiện diện trong chốn cung đình, nem lụi là sự kết tinh của nét tinh tế trong cách chế biến và nghệ thuật thưởng thức của người Huế.
Ở Huế, trong những quán nem lụi, không khó để bắt gặp những bếp than đỏ lửa, nơi từng xiên nem vàng ruộm tỏa hương thơm quyến rũ. Mùi thịt nướng quyện cùng hương sả, khói than và mùi thơm của đậu phộng rang khiến bất cứ ai đi ngang cũng khó lòng bước tiếp mà không ghé lại.
Nem lụi không phải là món ăn chỉ có ở Huế. Nhiều địa phương trên cả nước cũng có những biến tấu riêng. Tuy nhiên, điều làm nên danh tiếng của nem lụi Huế chính là cách chế biến và đặc biệt là cách thưởng thức mang đậm dấu ấn của vùng đất cố đô.
Thịt heo được xay nhuyễn, trộn cùng mỡ và gia vị rồi nặn thành từng thanh dài ôm quanh que tre hoặc cây sả trước khi nướng trên bếp than hồng. Khi chín, lớp ngoài xém vàng óng, tỏa mùi thơm hấp dẫn, trong khi phần thịt bên trong vẫn giữ được độ mềm, ngọt và dai vừa phải.
Nếu những xiên nem là "phần xác" của món ăn thì nước lèo (nước chấm) chính là "linh hồn." Khác với nhiều nơi thường dùng nước mắm chua ngọt, người Huế lại có loại nước chấm sánh đặc, được chế biến khá công phu từ gan heo, thịt, đậu phộng rang xay cùng gia vị, tạo nên vị béo bùi, đậm đà và thơm đặc trưng. Chính thứ nước lèo ấy đã tạo nên bản sắc rất riêng, khiến nem lụi Huế khó có thể nhầm lẫn với bất kỳ nơi nào khác.
Thưởng thức nem lụi cũng là một trải nghiệm thú vị. Người ăn trải bánh tráng, lần lượt đặt lên xà lách, rau thơm, dưa leo, chuối chát, khế chua, đôi khi thêm vài lát dứa hoặc đồ chua tùy quán. Xiên nem vừa nướng xong được gỡ khỏi que sả, đặt lên lớp rau rồi cuốn tròn lại. Cuối cùng là chấm ngập vào bát nước lèo sánh mịn trước khi đưa lên miệng.
Trong một cuốn nem nhỏ bé ấy là cả bản hòa tấu của hương vị. Vị ngọt thơm của thịt nướng, vị béo bùi của nước lèo, vị thanh mát của rau sống, chút chua dịu của khế, vị chát nhẹ của chuối xanh và cái cay nồng của ớt hòa quyện một cách hài hòa. Không có thành phần nào lấn át thành phần nào, tất cả nâng đỡ nhau để tạo nên dư vị vừa đậm đà vừa thanh nhã cũng giống như chính con người Huế, nhẹ nhàng nhưng sâu lắng.
Điều khiến nhiều du khách nhớ mãi không chỉ là hương vị, mà còn là không gian thưởng thức. Nem lụi ngon nhất khi ăn ngay bên bếp than còn đỏ lửa, trong những quán nhỏ bình dị nép mình bên con phố cũ. Tiếng quạt than lách tách, tiếng gọi món rôm rả, mùi thơm lan trong gió chiều và nhịp sống chậm rãi của Huế khiến bữa ăn trở nên trọn vẹn hơn. Đó không đơn thuần là thưởng thức một món ngon mà còn là cảm nhận nhịp sống của vùng đất cố đô.
Ngày nay, nem lụi đã theo chân người Huế có mặt ở nhiều tỉnh, thành trên cả nước, thậm chí xuất hiện trong thực đơn của nhiều nhà hàng Việt ở nước ngoài. Dẫu vậy, nhiều thực khách vẫn cho rằng chỉ khi thưởng thức ngay tại Huế, món ăn mới giữ được trọn vẹn hương vị nguyên bản. Có lẽ bởi ngoài công thức chế biến, nem lụi còn mang theo không khí, con người và ký ức của vùng đất cố đô.
Giữa rất nhiều món ngon nổi tiếng của Huế, nem lụi không phải món đắt đỏ hay cầu kỳ nhất. Thế nhưng, chính sự mộc mạc ấy lại tạo nên sức hấp dẫn bền bỉ. Chỉ một lần ngồi trong quán nhỏ, cuốn chiếc bánh tráng đầy ắp rau xanh và xiên nem nóng hổi, chấm ngập trong bát nước lèo thơm béo rồi chậm rãi thưởng thức, người ta sẽ hiểu vì sao món ăn bình dị này đã trở thành một trong những biểu tượng ẩm thực của xứ Huế.
Có người từng nói, muốn hiểu một vùng đất, hãy bắt đầu từ món ăn của nơi ấy. Với Huế, nem lụi chính là một trong những câu chuyện giản dị nhưng giàu cảm xúc, kể về sự chỉn chu trong từng cách nêm nếm, sự tinh tế trong từng cách ăn và tấm lòng hiếu khách của người dân cố đô./.
Bánh bèo Huế - món ăn được làm từ những nguyên liệu giản dị nhưng chứa đựng sự khéo léo, tinh tế trong cách chế biến và thưởng thức, góp phần tạo nên bản sắc riêng của ẩm thực cố đô.