Trả lời báo chí tại Họp báo thường kỳ quý II năm 2026 do Bộ Công Thương tổ chức chiều 7/7, ông Chu Thắng Trung- Phó Cục trưởng Cục Phòng vệ thương mại (Bộ Công Thương) cho biết, Bộ Công Thương sẽ tiếp tục nâng cao hiệu quả hệ thống cảnh báo sớm, tăng cường hỗ trợ doanh nghiệp ứng phó các vụ điều tra phòng vệ thương mại, đồng thời phát huy hiệu quả các công cụ bảo vệ sản xuất trong nước.

Trước xu hướng gia tăng các biện pháp phòng vệ thương mại trên toàn cầu đang đặt ra yêu cầu ngày càng cao đối với hàng hóa xuất khẩu của Việt Nam. Không chỉ các vụ điều tra chống bán phá giá, chống trợ cấp hay chống lẩn tránh biện pháp phòng vệ thương mại tiếp tục gia tăng, nhiều nền kinh tế lớn còn sử dụng thêm các công cụ chính sách mới nhằm bảo vệ ngành sản xuất trong nước.

Theo ông Chu Thắng Trung, hiện nhiều nền kinh tế đang áp dụng các công cụ như điều tra phòng vệ thương mại, điều tra theo Mục 301, Mục 232 cùng nhiều biện pháp khác để bảo vệ lợi ích kinh tế và ngành sản xuất trong nước. Mặc dù điều tra theo Mục 301 và điều tra phòng vệ thương mại có bản chất pháp lý khác nhau, song đều phản ánh xu hướng các thị trường ngày càng siết chặt các yêu cầu đối với hàng hóa nhập khẩu.

"Cục Phòng vệ thương mại đánh giá nguy cơ hàng hóa xuất khẩu của Việt Nam tiếp tục phải đối mặt với các vụ điều tra phòng vệ thương mại trong thời gian tới vẫn ở mức cao. Đây là xu hướng đã diễn ra nhiều năm qua và nhiều khả năng sẽ tiếp tục khi quy mô xuất khẩu của Việt Nam ngày càng mở rộng", ông Chu Thắng Trung nhấn mạnh.

Theo ông Chu Thắng Trung, nguy cơ này xuất phát từ hai nguyên nhân chính. Một là chính sách thương mại của nhiều nền kinh tế lớn đang thay đổi theo hướng tăng cường bảo hộ. Hai là kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam liên tục tăng, kéo theo khả năng phát sinh các vụ điều tra phòng vệ thương mại - điều thường gặp đối với các nền kinh tế có độ mở lớn.

Bên cạnh đó, quá trình tái cơ cấu chuỗi cung ứng toàn cầu khiến các thị trường nhập khẩu ngày càng quan tâm đến xuất xứ hàng hóa, nguồn gốc nguyên liệu, tỷ lệ giá trị gia tăng nội địa cũng như tính minh bạch của chuỗi cung ứng. Đây đều là những yếu tố có thể làm gia tăng rủi ro đối với hàng xuất khẩu của Việt Nam.

Để hỗ trợ doanh nghiệp, Cục Phòng vệ thương mại sẽ tiếp tục nâng cao hiệu quả hệ thống cảnh báo sớm trên cơ sở theo dõi diễn biến xuất khẩu của từng mặt hàng, từng thị trường nhằm kịp thời cung cấp thông tin để doanh nghiệp chủ động chuẩn bị trước khi các vụ việc phát sinh.

Cùng với đó, Cục sẽ tăng cường tập huấn, nâng cao năng lực quản trị dữ liệu, quản trị chi phí và tuân thủ quy định pháp luật trong các vụ điều tra phòng vệ thương mại; phối hợp với các hiệp hội ngành hàng và địa phương hướng dẫn doanh nghiệp thực hiện đúng quy định về xuất xứ hàng hóa, truy xuất nguồn gốc, minh bạch chuỗi cung ứng và kiểm soát gian lận xuất xứ, chuyển tải bất hợp pháp.

"Cục Phòng vệ thương mại sẽ tiếp tục đồng hành cùng doanh nghiệp trong toàn bộ quá trình xử lý các vụ việc, từ hướng dẫn trả lời bản câu hỏi điều tra, chuẩn bị hồ sơ, tham gia thẩm tra đến trao đổi với cơ quan điều tra nước ngoài nhằm bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của doanh nghiệp Việt Nam, đồng thời bảo đảm các cuộc điều tra được tiến hành phù hợp với các quy định và cam kết quốc tế", ông Chu Thắng Trung cho biết.

Liên quan đến việc tiếp tục áp dụng biện pháp chống bán phá giá và chống trợ cấp đối với đường mía nhập khẩu từ Thái Lan, ông Chu Thắng Trung cho biết biện pháp này đã được áp dụng từ ngày 15/6/2021. Theo quy định, sau 5 năm áp dụng, cơ quan điều tra phải tiến hành rà soát để đánh giá hiệu quả và xem xét việc gia hạn. Kết quả rà soát cho thấy biện pháp phòng vệ thương mại đã góp phần duy trì môi trường cạnh tranh công bằng giữa đường sản xuất trong nước và đường nhập khẩu từ Thái Lan.

Lượng đường nhập khẩu từ Thái Lan giảm từ khoảng 924.000 tấn trước khi áp dụng biện pháp xuống còn khoảng 82.000 tấn trong niên vụ 2022-2023 và khoảng 274.000 tấn trong niên vụ 2024-2025. Trong khi đó, ngành đường trong nước phục hồi rõ nét. Sản lượng đường niên vụ 2024-2025 tăng khoảng 1,7 lần so với niên vụ 2020-2021; doanh thu tăng khoảng 1,63 lần và lợi nhuận tăng khoảng 2,49 lần.

Diện tích trồng mía tăng từ khoảng 128.000 ha lên khoảng 192.000 ha; sản lượng mía tăng từ 6,74 triệu tấn lên 12,43 triệu tấn; năng suất tăng từ 60,7 tấn/ha lên 73,3 tấn/ha. Số hộ nông dân trồng mía cũng tăng từ khoảng 151.000 hộ lên khoảng 225.000 hộ.

Theo ông Chu Thắng Trung, những kết quả này cho thấy biện pháp phòng vệ thương mại không chỉ góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh của ngành đường trong nước mà còn giúp khôi phục vùng nguyên liệu, cải thiện thu nhập cho người trồng mía và bảo đảm sinh kế tại nhiều địa phương.

Tuy nhiên, cơ quan quản lý đánh giá nếu chấm dứt biện pháp vào thời điểm hiện nay, nguy cơ tái diễn hành vi bán phá giá và trợ cấp từ phía doanh nghiệp Thái Lan vẫn hiện hữu, trong khi ngành đường trong nước vẫn còn nhạy cảm trước áp lực cạnh tranh của hàng nhập khẩu. Trên cơ sở kết quả rà soát, Bộ Công Thương đã ban hành Quyết định số 1309 tiếp tục gia hạn áp dụng biện pháp chống bán phá giá và chống trợ cấp đối với đường mía nhập khẩu từ Thái Lan thêm 5 năm, kể từ ngày 15/6/2026.