Ký giả Matthew Syed mới đây đã đăng một bài viết trên tờ The Times kể lại rằng cứ mỗi lần ông viết bài về Lionel Messi, thì công chúng thường tỏ ra khá lạnh lùng, thậm chí phản đối. Sau khi Syed biên một bài gần đây ca ngợi rằng Messi là cầu thủ hay nhất lịch sử, ông nhận được một lượng thư phản bác kỷ lục.

1. Độc giả viện dẫn Pelé, George Best, Maradona để bác bỏ, và cho rằng Messi không thể vượt qua họ. Họ cho rằng Messi được đánh giá quá cao, vượt quá tài năng của anh, kết tội rằng tiền đạo của Inter Miami thậm chí được các trọng tài o bế, rồi phải được các đồng đội như Xavi và Iniesta "bơm bóng" ở Barcelona nên mới rực sáng đến thế.

Điều đáng chú ý là nhiều phản ứng ấy không hẳn chỉ nói về chuyên môn. Nếu tranh luận bằng thành tích, Messi có quá nhiều dữ kiện để bảo vệ mình: Bàn thắng, kiến tạo, Ballon d'Or, Champions League, Copa America, World Cup, tuổi nghề và độ ổn định. Người ta có thể không đồng ý rằng anh là số 1 lịch sử. Nhưng rất khó phủ nhận anh thuộc nhóm cầu thủ hay nhất từng chơi bóng.

Nhưng những người được yêu mến nhất thường cần một "vết xước". Không nhất thiết là bê bối. Không nhất thiết là tội lỗi. Nhưng phải có một chỗ lệch, một điểm gồ ghề, một thứ khiến người ta cảm thấy nhân vật ấy không quá xa cách mình.

Maradona có quá nhiều vết xước. George Best cũng vậy. Họ không chỉ là cầu thủ, mà là những câu chuyện đời. Tài năng của họ đi cùng nổi loạn, cám dỗ, tự hủy, bi kịch. Công chúng không chỉ xem họ đá bóng. Công chúng theo dõi họ sống, sai, trả giá, rồi thỉnh thoảng lại tạo ra những khoảnh khắc không ai quên.

Maradona vì thế dễ trở thành huyền thoại theo nghĩa văn học. Ông có Napoli, Argentina, "Bàn tay của Chúa", bàn thắng solo qua cả đội trước khi ghi bàn vào lưới tuyển Anh, án cấm thi đấu, ma túy, cân nặng, nước mắt. Một đời như vậy dễ kể lại. Nó có đủ xung đột, đủ ánh sáng và bóng tối.

Messi thì khác. Anh gần như không cung cấp chất liệu ấy.

2. Messi không phải "bad boy". Anh không thích khiêu khích. Không có đời sống hộp đêm để báo lá cải khai thác. Không có những tuyên bố đao to búa lớn về bản thân. Không biến đời sống cá nhân thành sân khấu. Anh cưới mối tình từ thuở nhỏ, sống kín, tập luyện, đá bóng, về nhà, rồi hôm sau lại đá bóng.

Trong thời đại thần tượng được tiêu thụ như một series dài tập, kiểu đời sống ấy có thể bị xem là thiếu kịch tính.

Messi không phải không có đau đớn. Anh rời Rosario sang Barcelona khi còn nhỏ để theo đuổi giấc mơ bóng đá và điều trị vấn đề hormone tăng trưởng. Anh từng bị chính người Argentina nghi ngờ là "không đủ Argentina". Anh thua nhiều trận chung kết với đội tuyển. Năm 2016, sau khi đá hỏng luân lưu ở chung kết Copa America, Messi tuyên bố chia tay đội tuyển quốc gia.

Nhưng những vết xước ấy không có màu scandal. Chúng là áp lực, thất bại, kỳ vọng, im lặng. Messi không diễn chúng ra. Anh cũng không biến chúng thành thương hiệu cá nhân. Anh chỉ cúi đầu đi tiếp.

Có một thí nghiệm tâm lý xã hội nổi tiếng năm 1966 của Elliot Aronson, Ben Willerman và Joanne Floyd, thường được gọi là "pratfall effect" (hiệu ứng vụng về). Những người tham gia nghe băng ghi âm một thí sinh trả lời câu hỏi. Khi thí sinh rất giỏi bất ngờ làm đổ cốc cà phê, anh ta lại được đánh giá dễ mến hơn. Một lỗi nhỏ khiến người xuất sắc trở nên gần gũi hơn. Ngược lại, nếu người bình thường mắc lỗi đó, họ bị đánh giá thấp đi.

Hiểu nôm na: Với người quá giỏi, một cú vấp nhỏ giúp họ bớt xa cách. Messi, dù đã giải lời nguyền World Cup, vẫn thiếu cú đổ cà phê ấy.

Không phải anh chưa từng thất bại. Anh thất bại nhiều. Nhưng cách anh thất bại cũng rất Messi: Ít lời, không ồn ào, không đổ lỗi, không phá phách. Thua chung kết. Đi tiếp. Bị so với Maradona. Đi tiếp. Bị nói chỉ hay nhờ Barcelona. Đi tiếp. Bị chê thiếu cá tính. Đi tiếp. Rồi cuối cùng vô địch World Cup.

Ngay cả hành trình chuộc lỗi của Messi cũng quá gọn ghẽ. Không có scandal lớn để trở lại. Không có vụ tự hủy để công chúng tha thứ. Không có một chương đen tối rõ ràng để câu chuyện thêm kịch tính. Messi chỉ trở lại bằng cách nhàm chán nhất: Đá bóng hay hơn, lâu hơn, bền hơn.

3. Đó là sự bất công nhỏ trong cách công chúng nhìn thần tượng. Chúng ta nói mình thích sự tử tế, nhưng một thiên tài quá tử tế lại dễ bị xem là nhạt. Chúng ta nói mình ghét scandal, nhưng người không có scandal lại bị thiếu chất liệu để kể chuyện. Chúng ta nói mình thích sự khiêm tốn, nhưng khi Messi khiêm tốn thật, nhiều người lại thấy anh thiếu "cá tính".

Vấn đề không phải Messi không có phần người. Vấn đề là phần người ấy không được trình diễn theo cách công chúng quen tiêu thụ.

Với Maradona, chỉ cần nói "thiên thần và ác quỷ" là người ta đã hình dung ra cả một đời. Với George Best, chỉ cần nhắc "thiên tài bị rượu nuốt mất" là đủ mở ra một bi kịch. Với Messi, câu chuyện khó kể hơn: Một đứa trẻ rời quê, trở thành thiên tài, bị nghi ngờ nhiều năm, thất bại nhiều lần, rồi cuối cùng thắng.

Có lẽ Messi làm nhiều người khó yêu không phải vì anh thiếu vĩ đại, mà vì anh không cung cấp cho họ một vết xước đủ tiện để bám vào. Anh không bắt công chúng tha thứ cho mình. Anh cũng không mời họ thương hại mình. Anh chỉ chơi bóng. Và đôi khi, với một thế giới thích huyền thoại có vết nứt, chỉ chơi bóng thôi lại là điều khó được yêu nhất.

Phạm An