Hollywood từ lâu được xem là hình mẫu thành công của ngành công nghiệp điện ảnh thế giới. Nhưng điều đáng học không chỉ nằm ở những bộ phim bom tấn hay doanh thu hàng tỷ USD, mà ở cách nền điện ảnh này xây dựng được một hệ sinh thái hoàn chỉnh, nơi sáng tạo, công nghệ, đào tạo, sản xuất, phát hành và thị trường vận hành như những mắt xích của cùng một chuỗi giá trị.

Đó cũng là vấn đề xuyên suốt được nhiều chuyên gia trong và ngoài nước phân tích tại hội thảo "Công nghiệp điện ảnh Mỹ - Một số mô hình sản xuất thành công và bài học cho Việt Nam", diễn ra sáng 3/7 trong khuôn khổ Liên hoan phim châu Á Đà Nẵng lần thứ IV (DANAFF IV).

Phát biểu khai mạc, TS. Ngô Phương Lan, Chủ tịch Hiệp hội Xúc tiến phát triển Điện ảnh Việt Nam, Giám đốc DANAFF IV, cho biết hội thảo là hoạt động tiếp nối chương trình "Tiêu điểm Điện ảnh Hoa Kỳ" tại DANAFF năm nay. 

Theo bà, việc nghiên cứu mô hình Hollywood "không phải để sao chép một công thức có sẵn", mà nhằm nhận diện những yếu tố cốt lõi tạo nên sức mạnh của điện ảnh Mỹ, từ đó lựa chọn những kinh nghiệm phù hợp với điều kiện và bản sắc của Việt Nam.

"Hollywood không chỉ sản sinh ra những bộ phim nổi tiếng mà còn xây dựng được một hệ sinh thái điện ảnh hoàn chỉnh", nơi sáng tạo nghệ thuật, công nghệ, tài chính, sản xuất, phát hành, marketing và khai thác tài sản trí tuệ được kết nối thành một chuỗi giá trị bền vững. 

Theo TS. Ngô Phương Lan, đây cũng là hướng đi điện ảnh Việt Nam cần hướng tới nếu muốn phát triển thành một ngành công nghiệp Bet88013 88k Cho Tân Thủ hiện đại.

Cần tư duy xây dựng hệ sinh thái

Điểm gặp nhau của nhiều tham luận là thành công của Hollywood không được tạo nên bởi các hãng phim hay những ngôi sao nổi tiếng, mà bởi cách cả ngành điện ảnh được tổ chức như một hệ thống thống nhất.

Trong tham luận Thế kỷ toàn cầu của Hollywood: Những điều Việt Nam có thể tiếp thu, tái sáng tạo và biến thành thế mạnh riêng, GS.TS Nguyễn Thị Liên Hằng dẫn quan điểm của nhà địa lý học Allen Scott khi cho rằng Hollywood không chỉ là nơi đặt các hãng phim, mà là một "khu công nghiệp điện ảnh" (industrial district), nơi các doanh nghiệp sản xuất, dịch vụ, công nghệ và nguồn vốn cùng phát triển trong một hệ sinh thái chung. "Hollywood là một hệ thống, không chỉ là một địa điểm", bà nhấn mạnh khi lý giải nền tảng tạo nên vị thế dẫn đầu của điện ảnh Mỹ suốt hơn một thế kỷ.

Từ đó, nữ học giả cho rằng Việt Nam không nên tìm cách sao chép Hollywood, mà cần học cách kiến tạo một môi trường để nhà làm phim, doanh nghiệp, trường đào tạo, nhà đầu tư và cơ quan quản lý cùng phát triển. 

Theo bà, công nghệ, kể cả AI, "không bao giờ có thể tạo ra tính chân thực và sức sáng tạo như con người". Chính những câu chuyện rất Việt Nam nhưng chạm tới cảm xúc phổ quát mới là yếu tố giúp điện ảnh Việt Nam tạo dấu ấn trên trường quốc tế.

Làm phim không chỉ bằng cảm hứng, mà còn bằng dữ liệu

Nếu GS.TS Nguyễn Thị Liên Hằng nhìn Hollywood từ góc độ một hệ sinh thái, thì tham luận của ThS Hoàng Dạ Vũ lại đi sâu vào quy trình tạo nên thành công của mỗi bộ phim.

Theo ông, từ nhiều thập kỷ trước, các hãng phim Hollywood đã đưa nghiên cứu khán giả trở thành một phần của quy trình sản xuất. Khảo sát thị hiếu, phân tích dữ liệu phòng vé hay tổ chức các buổi chiếu thử (test screening) để ghi nhận phản ứng của người xem đều được thực hiện trước khi phim ra rạp. Không ít tác phẩm được thay đổi kết thúc, điều chỉnh nhịp dựng hoặc cắt bỏ tình tiết dựa trên những phản hồi này.

"Hollywood không chỉ làm phim bằng cảm hứng nghệ thuật mà còn bằng tư duy nghiên cứu thị trường và khoa học tiếp nhận", tham luận nhấn mạnh.

Từ kinh nghiệm đó, tác giả cho rằng điện ảnh Việt Nam cần coi khán giả là trung tâm của ngành công nghiệp điện ảnh, đồng thời xây dựng hệ thống nghiên cứu thị trường, phân tích dữ liệu và đào tạo bài bản về truyền thông, marketing điện ảnh. Tuy nhiên, việc học hỏi mô hình Hollywood phải đi cùng quá trình "bản địa hóa", để vừa nâng cao tính chuyên nghiệp, vừa giữ được bản sắc và tiếng nói riêng của điện ảnh Việt.

Đầu tư vào con người

Nếu nghiên cứu khán giả giúp Hollywood tạo ra những bộ phim chạm đúng nhu cầu thị trường, thì nền tảng sâu xa hơn của ngành công nghiệp này lại nằm ở con người. Nhiều tham luận tại hội thảo đều cho rằng điều Việt Nam cần học không phải là công nghệ hay thiết bị hiện đại, mà là cách Hollywood đào tạo nguồn nhân lực cho toàn bộ chuỗi sản xuất.

Trong tham luận về mô hình đào tạo điện ảnh Hoa Kỳ, đạo diễn Phan Gia Nhật Linh cho rằng giá trị của mô hình này không chỉ nằm ở việc đào tạo những nhà làm phim giỏi nghề, mà còn ở khả năng xây dựng "một hệ sinh thái sáng tạo - nơi nghệ thuật, công nghệ và thị trường được kết nối chặt chẽ". Từ kinh nghiệm học tập, nghiên cứu và giảng dạy, anh nhận định đây là hướng đi đáng để Việt Nam tham khảo trong quá trình hoàn thiện hệ thống đào tạo điện ảnh chuyên nghiệp.

Ở góc độ đào tạo đạo diễn, đạo diễn Trịnh Đình Lê Minh cho rằng điện ảnh Hoa Kỳ đã góp phần hình thành một "ngôn ngữ chung" giúp người học nhanh chóng tiếp cận nghề và chuẩn hóa kỹ năng làm phim. Nhưng chuẩn hóa không có nghĩa là đồng nhất. "Sau khi học được ngữ pháp tiêu chuẩn ấy, điều cần thiết hơn có lẽ là khả năng bước ra khỏi nó. Bởi nếu mọi bộ phim đều được kể bằng cùng một nhịp điệu, cùng một cấu trúc cảm xúc và cùng một logic hình ảnh, điện ảnh sẽ dần đánh mất khả năng phản ánh sự đa dạng vô tận của đời sống con người".

Từ những góc nhìn đó, bài học dành cho điện ảnh Việt Nam không chỉ là đầu tư cho trường lớp hay thiết bị, mà là xây dựng một hệ thống đào tạo đủ bài bản để người làm nghề được trang bị kỹ năng chuyên môn, tư duy sáng tạo và khả năng thích ứng với một nền công nghiệp điện ảnh hiện đại.

Nếu các tham luận trước tập trung lý giải điều gì làm nên sức mạnh của Hollywood, thì ở phần kết, nhiều diễn giả cùng hướng tới câu hỏi lớn hơn: điện ảnh Việt Nam nên tiếp thu những kinh nghiệm ấy như thế nào.

Theo GS.TS Nguyễn Thị Liên Hằng, Hollywood thành công nhờ biết kết hợp công nghệ, nguồn lực nhà nước, doanh nghiệp và hệ thống phát hành để tạo nên một ngành công nghiệp điện ảnh có sức cạnh tranh toàn cầu. 

Tuy nhiên, bà cũng nhấn mạnh: "Công nghệ, đặc biệt là AI, không bao giờ có thể tạo ra tính chân thực và sức sáng tạo như con người". Chính những câu chuyện rất Việt Nam nhưng chạm tới những cảm xúc phổ quát mới là yếu tố giúp điện ảnh Việt Nam tạo dấu ấn trên trường quốc tế.

Ở góc độ sản xuất, ThS Hoàng Dạ Vũ cho rằng điều điện ảnh Việt Nam cần học không phải là kỹ thuật hay công thức phòng vé, mà là tư duy công nghiệp, cách nghiên cứu khán giả và chuyên nghiệp hóa toàn bộ quy trình sản xuất - phát hành. 

Tuy nhiên, sự học hỏi ấy phải đi cùng "bản lĩnh Bet88013 88k Cho Tân Thủ và tinh thần sáng tạo riêng". Theo ông, điện ảnh Việt Nam không thể cạnh tranh bằng việc trở thành "Hollywood phiên bản nhỏ", mà cần tạo ra những câu chuyện mang bản sắc Việt Nam, được kể bằng ngôn ngữ điện ảnh hiện đại và hấp dẫn.

Từ những chia sẻ đó, có thể thấy bài học mà Hollywood mang lại không nằm ở một "công thức thành công" để sao chép, mà ở cách xây dựng một nền công nghiệp điện ảnh chuyên nghiệp, từ đào tạo nhân lực, nghiên cứu khán giả đến tổ chức sản xuất và phát hành. Trên nền tảng ấy, những câu chuyện mang bản sắc Việt Nam mới có cơ hội vượt qua rào cản ngôn ngữ để chạm tới khán giả toàn cầu.