Sau khi Tòa án Tối cao phán quyết các mức thuế quan đối ứng trước đó là bất hợp pháp, Tổng thống Donald Trump đang triển khai các công cụ mới nhưng vẫn giữ nguyên mục tiêu bảo hộ thương mại.

Để tăng tính pháp lý cho các biện pháp thuế quan, Mỹ đang tiến hành các cuộc điều tra về cáo buộc bất bình đẳng thương mại với nhiều quốc gia, trong đó hai cuộc điều tra nổi bật nhất tập trung vào các quy định về lao động cưỡng bức và tình trạng dư thừa năng lực sản xuất công nghiệp. Không phải tất cả các quốc gia đều là mục tiêu của các cuộc điều tra này.

Do đó, khi mức thuế tạm thời 10% áp dụng chung cho mọi mặt hàng của ông Trump hết hạn vào cuối tháng Bảy, một số nước có thể sẽ giành được lợi thế cạnh tranh với mức thuế thấp hơn so với trước đây. Ngược lại, một số quốc gia khác có nguy cơ rơi vào tình cảnh tồi tệ hơn.

Kẻ cười…

Theo các mức thuế đối ứng trước đó, Philippines từng phải chịu mức thuế 19%. Tuy nhiên, quốc gia Đông Nam Á này sẽ chỉ phải chịu mức thuế 12,5% nếu các hình phạt về lao động cưỡng bức được thực thi như đề xuất.

Do không thuộc diện bị điều tra về dư thừa năng lực sản xuất, Philippines được dự đoán sẽ không bị tăng thuế trong tương lai. Điều này mở ra khả năng mức thuế suất của Philippines sẽ giảm gần 7 điểm phần trăm so với thời điểm tháng 4/2025.

Tương tự, vào tháng 4/2025, Nam Phi phải hứng chịu mức thuế lên tới 30% do ông Trump thường xuyên cáo buộc chính phủ nước này phân biệt đối xử với người Afrikaner da trắng. Mức thuế này hiện được dự báo sẽ ổn định ở mức 12,5% sau khi cuộc điều tra về lao động cưỡng bức kết thúc.

Ngoài ra, một số quốc gia có kim ngạch thương mại với Mỹ dưới 10 tỷ USD cũng có thể được hưởng mức thuế thấp hơn theo hàng rào thuế quan mới. Một vài nước trong số đó thậm chí có thể chuyển từ mức thuế suất cao ngất ngưỡng trở lại mức thuế suất áp dụng cho các quốc gia được hưởng quy chế tối huệ quốc.

Thuế suất đối với Pakistan sẽ giảm 19 điểm phần trăm, từ 29% xuống còn 10%. Myanmar từng bị áp mức thuế 44% vào tháng 4/2025, nhưng hiện tại mức thuế đối với hầu hết các mặt hàng của nước này có thể giảm xuống chỉ còn từ 0-2%. Lào và Lesotho cũng trong trường hợp tương tự.

Thực tế này có khả năng mở ra một hướng đi mới cho các tập đoàn đa quốc gia trong việc dịch chuyển chuỗi cung ứng nhằm né tránh các mức thuế cao hơn.

… người khóc

Mặc dù các chi tiết cuối cùng vẫn chưa rõ ràng, Singapore - một đối tác thương mại nhỏ nhưng có vai trò quan trọng của Mỹ - gần như chắc chắn sẽ rơi vào vị thế bất lợi hơn dưới chế độ thuế quan mới. Quốc gia này không bị áp mức thuế khẩn cấp riêng biệt theo từng quốc gia vào tháng 4/2025.

Tuy nhiên, đảo quốc sư tử đã phải chịu mức thuế 10% áp dụng cho tất cả các nước khác vào đầu năm nay. Mức thuế này hiện có nguy cơ tiếp tục tăng lên do nền kinh tế Đông Nam Á này vừa phải đối mặt với mức thuế 12,5% liên quan đến lao động cưỡng bức, vừa có khả năng phải chịu thêm thuế bổ sung từ cuộc điều tra dư thừa năng lực sản xuất.

Điều khiến tình hình trở nên khó khăn hơn đối với các nhà nhập khẩu Mỹ - những bên phải trả tiền thuế và xử lý các thủ tục giấy tờ - là việc Singapore là một trong những trung tâm trung chuyển sầm uất nhất thế giới. Điều này đồng nghĩa với việc một lượng lớn nguyên liệu thô được nhập vào các cảng và khu công nghiệp của nước này, sau đó mới được xuất khẩu dưới dạng thành phẩm.

Những ẩn số

Thoạt nhìn, Canada có vẻ sở hữu vị thế tốt hơn khi mức thuế đối với hàng hóa nước này được dự đoán sẽ thấp hơn so với thời điểm tháng 4/2025. Nước này cũng được hưởng các miễn trừ quan trọng đối với hàng hóa đủ tiêu chuẩn theo Hiệp định Mỹ-Mexico-Canada (USMCA). Dù vậy, các mức thuế đánh vào các ngành cụ thể như kim loại đã gây áp lực lớn lên nền công nghiệp Canada.

Ông Trump thường xuyên đe dọa sẽ rút khỏi USMCA, đồng thời bày tỏ rõ sự không hài lòng với Canada vì các hành động trả đũa. Ngay cả khi những lời đe dọa này chỉ là một quân bài trên bàn đàm phán, điều đó vẫn đồng nghĩa với việc Canada không thể chủ quan khi bước vào các cuộc tái đàm phán USMCA trong nửa cuối năm nay.

Tương tự, Mexico đang nỗ lực tìm kiếm các biện pháp giảm nhẹ mức thuế suất áp dụng cho ngành ôtô, với lập luận rằng mức thuế với họ đang cao hơn so với một số phương tiện nhập khẩu từ Hàn Quốc hoặc Nhật Bản.

Trong khuôn khổ các cuộc đàm phán USMCA đang diễn ra, Mỹ đang hối thúc Mexico thực hiện quy định yêu cầu ô tô trong khu vực thương mại tự do Bắc Mỹ phải có tỷ lệ linh kiện xuất xứ từ Mỹ đạt ít nhất 50%.

Các cuộc đàm phán sẽ tiếp tục kéo dài ít nhất là hết tháng Bảy, khiến cho tác động thương mại đối với Mexico trong ngắn hạn vẫn chưa thể rõ ràng.

Bên cạnh đó, Liên minh châu Âu (EU) cũng đang phải chịu áp lực từ phía Mỹ trong thực thi hiệp định thương mại giữa hai bên. Nghị viện châu Âu (EP) và các quốc gia thành viên EU vẫn cần bỏ phiếu để phê chuẩn thỏa thuận về việc thực thi hiệp định với Mỹ trước thời hạn chót ngày 4/7 do ông Trump đưa ra. Tổng thống Mỹ tuyên bố nếu thỏa thuận không được thực thi đúng hạn, ông sẽ tăng thuế đối với ô tô châu Âu từ 15% lên 25%.

EP đã hoàn thành phần việc của mình vào tuần trước khi bỏ phiếu thông qua thỏa thuận nói trên. Các quốc gia EU dự kiến sẽ đưa ra quyết định vào cuối tuần này, đánh dấu bước cuối cùng trong một quy trình phê chuẩn kéo dài một năm đầy trắc trở.

Thế nhưng, trong một diễn biến có thể khiến tình hình phức tạp hơn, tuần trước, ông Trump đã phát động một cuộc điều tra theo Mục 301 nhắm vào Đức với lý do nước này liên tục trả giá thấp cho các sản phẩm dược phẩm mang tính đổi mới.

Phản ứng trước động thái này, Thủ tướng Đức Friedrich Merz cho biết ông kỳ vọng Mỹ sẽ tôn trọng các cam kết thương mại với châu Âu, đồng thời nhấn mạnh thêm rằng các quyết định về chi trả dược phẩm là vấn đề nội bộ của quốc gia.

Cũng đang ở trong tình trạng chưa rõ ràng về thuế quan của Mỹ là Trung Quốc. Nước này đang ở trong một vị thế thuận lợi hơn đáng kể so với thời điểm bắt đầu nhiệm kỳ thứ hai của ông Trump.

Trong chiến dịch tranh cử tổng thống vào năm 2024, ông từng tuyên bố sẽ áp mức thuế 60% đối với Trung Quốc. Tuy nhiên, theo phân tích từ Bloomberg Economics, mức thuế hiệu dụng hiện tại chỉ nằm ở mức khoảng 21%.

Mỹ và Trung Quốc dự kiến sẽ xem xét lại thỏa thuận đình chiến thuế quan trong năm nay, và có nhiều biến số có thể xảy ra từ nay đến thời điểm đó./.