Từ những bước đi tiên phong khơi thông dòng chảy hàng hóa cách đây gần nửa thế kỷ, Thành phố Hồ Chí Minh ngày nay đã trở thành trung tâm thương mại, bán lẻ và tiêu dùng lớn nhất cả nước.

Không chỉ là nơi hội tụ hàng hóa từ mọi miền, Thành phố còn từng bước hình thành hệ thống phân phối hiện đại, các trung tâm thương mại quy mô lớn, mạng lưới logistics ngày càng hoàn thiện cùng nhiều chương trình kích cầu tiêu dùng hiệu quả.

Hành trình ấy cho thấy sự phát triển không ngừng của ngành thương mại Thành phố, đồng thời mở ra dư địa tăng trưởng mới trong giai đoạn tới.

Hệ sinh thái phân phối hiện đại

Từ nền tảng tư duy lưu thông hàng hóa được hình thành từ những năm đầu đổi mới, Thành phố Hồ Chí Minh từng bước phát triển hệ thống phân phối hiện đại, trở thành đầu mối kết nối hàng hóa lớn nhất cả nước.

Trong quá trình đó, sự ra đời của các siêu thị, trung tâm thương mại, cửa hàng tiện lợi và các mô hình bán lẻ hiện đại đã làm thay đổi căn bản diện mạo thị trường. Hàng hóa không chỉ được lưu thông nhanh hơn mà còn tiếp cận người tiêu dùng thông qua những chuỗi cung ứng ngày càng chuyên nghiệp và hiệu quả.

Theo ông Nguyễn Ngọc Thắng, Phó Tổng Giám đốc Saigon Co.op, sự ra đời của Co.opmart năm 1996 không chỉ đánh dấu bước phát triển của bán lẻ hiện đại Việt Nam mà còn mở ra một phương thức phân phối mới, góp phần kết nối trực tiếp nhà sản xuất với người tiêu dùng thông qua hệ thống bán lẻ chuyên nghiệp. Bằng việc tiên phong hình thành mô hình hợp tác xã thương mại kiểu mới, đẩy mạnh chuyển đổi số và phát triển chuỗi cung ứng hiện đại, Saigon Co.op đã cho thấy nỗ lực đổi mới không ngừng để thích ứng với nhu cầu của thị trường.

"Nếu trước đây thành phố tìm cách khơi thông nguồn hàng hóa thì ngày nay chúng tôi tiếp tục tìm kiếm những giải pháp mới để kết nối hiệu quả hơn giữa nhà sản xuất và người tiêu dùng, giữa Thành phố Hồ Chí Minh với các địa phương, giữa thương mại truyền thống với thương mại hiện đại. Đó cũng là cách kế thừa tinh thần đổi mới của cuộc 'xé rào' năm xưa," ông Thắng chia sẻ.

Theo bà Lý Kim Chi, Chủ tịch Hiệp hội Lương thực Thực phẩm Thành phố Hồ Chí Minh, một trong những yếu tố quan trọng tạo nên vị thế của thành phố chính là vai trò trung tâm thương mại, logistics và kết nối thị trường. Thành phố không phải địa phương sản xuất nhiều lương thực nhất nhưng lại là nơi tập trung hệ thống phân phối hiện đại, dịch vụ logistics phát triển và khả năng kết nối mạnh mẽ với các vùng nguyên liệu trên cả nước.

“Hàng hóa từ các địa phương được tập kết, sơ chế, chế biến rồi phân phối đi khắp các vùng miền thông qua mạng lưới thương mại ngày càng hoàn chỉnh," bà Lý Kim Chi nhấn mạnh.

Theo ông Nguyễn Nguyên Phương, Phó Giám đốc Sở Công Thương Thành phố Hồ Chí Minh, từ tư duy đổi mới ban đầu, Thành phố Hồ Chí Minh đã từng bước phát triển thành trung tâm thương mại năng động bậc nhất cả nước.

Bên cạnh đó, Thành phố còn xây dựng hệ sinh thái kích cầu tiêu dùng ngày càng hoàn chỉnh thông qua các chương trình bình ổn thị trường, kết nối cung-cầu, khuyến mại tập trung và liên kết vùng, đồng thời đẩy mạnh thương mại xanh, tiêu dùng bền vững và phát triển bán lẻ đa kênh.

Mở không gian phát triển

Bước vào giai đoạn phát triển mới, Thành phố Hồ Chí Minh đang đứng trước nhiều cơ hội để nâng tầm ngành thương mại. Đặc biệt, việc xây dựng cơ chế đặc thù cho đô thị đặc biệt cùng không gian phát triển mới được kỳ vọng sẽ tạo thêm dư địa để thành phố đầu tư mạnh hơn cho hạ tầng logistics, các trung tâm giao dịch hàng hóa quy mô lớn, hệ thống phân phối hiện đại và kinh tế số.

Theo bà Lý Kim Chi, nếu trước đây Thành phố khơi thông dòng chảy của hạt gạo, hôm nay cần tiếp tục khơi thông toàn bộ chuỗi cung ứng hàng hóa. Khi hàng hóa lưu thông nhanh hơn, chi phí thấp hơn thì doanh nghiệp, nông dân và người tiêu dùng đều được hưởng lợi.

“Nếu như trước đây những rào cản nằm ở việc lưu thông lúa gạo, ngày nay các “điểm nghẽn” của thương mại đã chuyển sang hạ tầng logistics, chi phí vận chuyển, chuyển đổi số, tiêu chuẩn chất lượng và khả năng kết nối với thị trường quốc tế. Trong bối cảnh đó, việc Trung ương cho phép Thành phố Hồ Chí Minh xây dựng Luật Đô thị đặc biệt được kỳ vọng sẽ tạo không gian thể chế mới để thành phố tiếp tục phát huy truyền thống năng động, sáng tạo và dám đổi mới vốn đã được khẳng định từ cuộc 'xé rào' đổi gạo trước đây," bà Lý Kim Chi chia sẻ.

Ở góc độ quản lý nhà nước, ông Nguyễn Nguyên Phương cho rằng giai đoạn từ sau năm 2020 đến nay chứng kiến những thay đổi rất nhanh và khó dự báo do tác động của công nghệ, khoa học kỹ thuật và chuyển đổi số. Điều đó đòi hỏi ngành thương mại phải liên tục đổi mới phương thức quản lý và tổ chức thị trường.

Theo ông Phương, với quy mô thị trường đặc biệt lớn của Thành phố Hồ Chí Minh, việc chỉ dựa vào hoạt động kiểm tra, kiểm soát và xử phạt sẽ tiêu tốn nhiều nguồn lực nhưng chưa chắc mang lại hiệu quả như mong muốn. Vì vậy, ngành công thương đã triển khai nhiều giải pháp quản lý mới, trong đó có Chương trình Tick xanh trách nhiệm nhằm minh bạch hóa chuỗi cung ứng và nâng cao trách nhiệm của từng chủ thể tham gia thị trường.

Bên cạnh đó, Thành phố Hồ Chí Minh cũng đang triển khai thí điểm các mô hình sàn giao dịch hàng hóa theo định hướng phát triển trung tâm tài chính quốc tế. Đây được xem là một trong những giải pháp giúp chuẩn hóa chất lượng hàng hóa ngay từ đầu vào, tăng tính minh bạch của thị trường, nâng cao khả năng truy xuất nguồn gốc và tạo động lực cho sản xuất bền vững.

Những giải pháp này không chỉ nhằm giải quyết các yêu cầu trước mắt của thị trường mà còn hướng tới mục tiêu xây dựng một hệ sinh thái thương mại có sức cạnh tranh cao hơn trong khu vực và quốc tế. Tuy nhiên, để hiện thực hóa mục tiêu trở thành trung tâm thương mại, dịch vụ của khu vực, Thành phố Hồ Chí Minh không chỉ cần nguồn lực đầu tư mà còn cần một không gian thể chế đủ rộng để xây dựng một môi trường thương mại đủ sức cạnh tranh trong bối cảnh toàn cầu hóa và kinh tế số.

“Muốn cạnh tranh với thế giới phải mạnh về công nghệ, có thể chế thông thoáng, biết ứng dụng những thành tựu khoa học mới nhất và tạo dựng môi trường kinh doanh thuận lợi cho doanh nghiệp phát triển. Cùng đó là các chính sách hỗ trợ phù hợp về thị trường, thuế và thu hút đầu tư," Tiến sỹ Trần Quang Thắng, Viện trưởng Viện Bet88com Casino, Thể thao, Game bài, Nổ hũ và Xổ số và Quản lý Thành phố Hồ Chí Minh, phân tích.

Cùng đó, tư duy phát triển hiện nay không thể bó hẹp trong phạm vi một địa phương mà phải đặt trong không gian liên kết vùng rộng lớn hơn. Chỉ khi hình thành được các chuỗi giá trị liên vùng, tận dụng lợi thế bổ trợ lẫn nhau và thúc đẩy hợp tác phát triển Thành phố Hồ Chí Minh mới có thể phát huy tối đa vai trò trung tâm thương mại của cả nước và từng bước vươn lên trở thành trung tâm thương mại, dịch vụ của khu vực.

Đáng chú ý, việc triển khai Luật Đô thị đặc biệt được xem là bước tiếp nối tinh thần đổi mới từng làm nên dấu ấn của Thành phố Hồ Chí Minh trong suốt quá trình phát triển.

Theo Tiến sỹ Trần Quang Thắng, điểm cốt lõi của luật không chỉ nằm ở việc trao thêm cơ chế, thẩm quyền cho Thành phố mà còn mở ra không gian thể chế rộng hơn để Thành phố chủ động thử nghiệm các mô hình phát triển mới từ thương mại số, logistics thông minh, sàn giao dịch hàng hóa đến các trung tâm tài chính và dịch vụ hiện đại.

Các chuyên gia cho rằng, động lực phát triển của Thành phố Hồ Chí Minh luôn bắt nguồn từ việc nhận diện đúng những điểm nghẽn của thực tiễn và mạnh dạn tìm giải pháp tháo gỡ. Trong bối cảnh mới, Luật Đô thị đặc biệt không chỉ tạo thêm công cụ để Thành phố giải quyết các nút thắt về hạ tầng, logistics hay liên kết vùng mà còn góp phần khơi dậy tinh thần đổi mới sáng tạo của Thành phố trong giai đoạn mới./.

​