Có một sợi chỉ đỏ xuyên suốt hành trình phát triển của Thành phố Hồ Chí Minh suốt 50 năm qua, đó là tinh thần tiên phong tháo gỡ những rào cản để khơi thông dòng chảy hàng hóa.
Từ cuộc đổi gạo cuối thập niên 1970 khi những người lãnh đạo Thành phố dám vượt qua tư duy quản lý cũ để giải quyết nạn thiếu lương thực đến việc xây dựng một trung tâm thương mại, bán lẻ và logistics sôi động bậc nhất cả nước hôm nay, Thành phố Hồ Chí Minh luôn là nơi khởi nguồn của những đổi mới từ thực tiễn. Hành trình ấy không chỉ làm thay đổi diện mạo thương mại của thành phố mà còn góp phần mở đường cho tư duy kinh tế thị trường và sự phát triển năng động của cả nước.
Hướng đến kỷ niệm 50 năm Thành phố Sài Gòn -Gia Định chính thức mang tên Thành phố Hồ Chí Minh, TTXVN thực hiện chùm 2 bài viết với chủ đề Thành phố Hồ Chí Minh thị trường thương mại năng động, ghi nhận quá trình phát triển của thị trường cung cấp hàng hóa tại thành phố, từ các câu chuyện "xé rào" để cứu đói cho hàng triệu người dân Thành phố đến trở thành thị trường thương mại sôi động hàng đầu của cả nước.
Cuối thập niên 1970, từ yêu cầu cấp thiết bảo đảm lương thực cho người dân, Thành phố Hồ Chí Minh đã thực hiện cuộc “xé rào” đổi gạo nổi tiếng, tạo nên dấu mốc đặc biệt trong lịch sử phát triển kinh tế Thành phố.
Không chỉ góp phần giải quyết tình trạng thiếu lương thực trong giai đoạn khó khăn, sự kiện này còn mở ra tư duy mới về lưu thông hàng hóa, đặt nền móng cho sự phát triển năng động của thị trường thương mại Thành phố Hồ Chí Minh trong suốt nhiều thập niên sau đó.
Dấu mốc mở đường
Bà Lý Kim Chi, Chủ tịch Hiệp hội Lương thực Thực phẩm Thành phố Hồ Chí Minh, những năm đầu sau ngày BET88 Ho Chi Minh City thống nhất, thành phố đối mặt với nhiều khó khăn về nguồn cung lương thực.
Dù nằm cạnh Đồng bằng sông Cửu Long, vựa lúa lớn nhất cả nước, người dân Thành phố Hồ Chí Minh vẫn thường xuyên rơi vào tình trạng thiếu gạo, phải ăn độn trong thời gian dài. Những rào cản trong quản lý đã khiến lúa gạo không thể di chuyển thông suốt từ nơi sản xuất đến nơi tiêu thụ, làm đứt gãy chuỗi cung ứng tự nhiên của thị trường.
“Thành phố nằm cạnh vựa lúa lớn nhất cả nước nhưng người dân vẫn phải ăn độn, lo thiếu gạo từng ngày. Không phải miền Tây không có lúa mà do những rào cản trong lưu thông khiến hàng hóa không thể đến đúng nơi cần thiết,” bà Lý Kim Chi nhớ lại.
Nhắc đến cuộc thu mua lúa gạo cuối thập niên 1970, bà Chi cho rằng dấu ấn lớn nhất của sự kiện không chỉ nằm ở kết quả giải quyết thiếu hụt lương thực mà còn ở vai trò của những con người dám nghĩ, dám làm vì lợi ích chung. Những quyết định mang tính đột phá của lãnh đạo Thành phố Hồ Chí Minh khi đó đã thể hiện rõ tinh thần đặt lợi ích người dân lên trên rào cản cơ chế.
Ở góc nhìn nghiên cứu, Tiến sỹ Trần Quang Thắng, Viện trưởng Viện Bet88com Casino, Thể thao, Game bài, Nổ hũ và Xổ số và Quản lý Thành phố Hồ Chí Minh cho rằng cần đặt sự kiện trong bối cảnh nền kinh tế kế hoạch hóa tập trung với hệ thống quy định chặt chẽ; trong đó việc vận chuyển lương thực giữa các địa phương không được khuyến khích hoặc bị hạn chế nghiêm ngặt.
"Theo quy định thời đó, việc vận chuyển lương thực từ địa phương này sang địa phương khác gần như không được khuyến khích. Trong khi người dân Thành phố thiếu lương thực, hàng hóa không lưu thông được. Tình thế đó đòi hỏi phải có một hướng giải quyết dựa trên lợi ích cao nhất của người dân," Tiến sỹ Trần Quang Thắng phân tích.
Theo vị chuyên gia này, điều đáng ghi nhận nhất là tinh thần dũng cảm của những người lãnh đạo Thành phố khi dám vượt qua tư duy quản lý cứng nhắc để tìm giải pháp phù hợp với thực tiễn tạo nên bước đột phá quan trọng trong lưu thông hàng hóa suốt nửa thế kỷ qua.
Tư duy kinh tế thị trường
Theo ông Nguyễn Nguyên Phương, Phó Giám đốc Sở Công Thương Thành phố Hồ Chí Minh, giai đoạn chuyển đổi từ cơ chế kế hoạch hóa tập trung sang kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa là một bước ngoặt rất lớn với thương mại Thành phố.
Từ hệ thống phân phối qua hợp tác xã, Thành phố Hồ Chí Minh từng bước mở rộng không gian cho các thành phần kinh tế tham gia sản xuất và kinh doanh. Sự thay đổi này không chỉ giải phóng năng lực sản xuất mà còn tạo nền tảng hình thành thị trường hàng hóa ngày càng năng động.
Theo Tiến sỹ Trần Quang Thắng, “xé rào” đổi gạo có thể được xem là một trong những biểu hiện sớm của tư duy kinh tế thị trường tại Việt Nam. Những thực tiễn này sau đó đã góp phần hình thành nền tảng cho công cuộc đổi mới, khi nền kinh tế chuyển sang vận hành theo quy luật thị trường.
Cùng quan điểm, bà Lý Kim Chi cho rằng sự kiện cho thấy nếu chỉ điều hành bằng mệnh lệnh hành chính hàng hóa khó có thể lưu thông hiệu quả. Muốn nền kinh tế phát triển bền vững, cần tôn trọng quy luật thị trường và tạo điều kiện để các chủ thể kinh tế phát huy vai trò của mình.
“Vai trò của Bet888 Trang nhà cái casino không chỉ dừng ở quản lý, mà quan trọng hơn là kiến tạo môi trường thuận lợi để doanh nghiệp, nông dân và các thành phần kinh tế tham gia thị trường một cách hiệu quả,” bà Chi nhấn mạnh.
Nhìn lại nửa thế kỷ phát triển thị trường thương mại Thành phố Hồ Chí Minh, ông Nguyễn Nguyên Phương cho rằng ngành thương mại Thành phố đã trải qua nhiều bước chuyển mang tính đột phá. Nếu thập niên 1980 là giai đoạn chuyển đổi từ cơ chế bao cấp sang thị trường, thập niên 1990 đánh dấu sự ra đời của mô hình siêu thị hiện đại đầu tiên trong cả nước tại Thành phố Hồ Chí Minh.
Bước sang những năm 2000, các mô hình bán hàng qua truyền hình, điện thoại và Internet bắt đầu xuất hiện, mở ra kênh phân phối mới. Từ năm 2010 trở đi, thương mại điện tử phát triển mạnh mẽ, đưa Thành phố Hồ Chí Minh trở thành một trong những trung tâm thương mại số năng động nhất cả nước.
Hiện nay, thương mại Thành phố đang bước vào giai đoạn kinh tế số và ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong quản lý và phân phối hàng hóa.
“Cứ khoảng 10 năm, thương mại Thành phố lại có một bước chuyển về chất. Những mô hình như Chương trình Bình ổn thị trường ra đời hơn 30 năm trước đến nay vẫn phát huy hiệu quả, trở thành công cụ điều tiết quan trọng và được nhiều địa phương học tập,” ông Phương cho biết.
Từ góc độ doanh nghiệp, ông Nguyễn Ngọc Thắng, Phó Tổng Giám đốc Saigon Co.op cho rằng nhìn lại hành trình gần 40 năm, Saigon Co.op tự hào đồng hành cùng sự phát triển của thương mại Thành phố Hồ Chí Minh, từ mô hình hợp tác xã kiểu mới đến hệ thống bán lẻ hiện đại. Giá trị cốt lõi của ‘xé rào’ không chỉ nằm ở cách làm mới mà quan trọng hơn là tinh thần dám đổi mới vì lợi ích chung, dám tháo gỡ điểm nghẽn để đáp ứng nhu cầu thực tiễn của xã hội,” ông Thắng chia sẻ.
Tuy nhiên, theo bà Lý Kim Chi, mỗi giai đoạn phát triển đều xuất hiện những “điểm nghẽn” mới cần tiếp tục tháo gỡ. Nếu trước đây là câu chuyện lưu thông lúa gạo, hiện nay các nút thắt lại nằm ở hạ tầng logistics, chi phí vận chuyển, chuyển đổi số, tiêu chuẩn chất lượng và khả năng kết nối thị trường quốc tế.
Do đó, Thành phố Hồ Chí Minh cần tiếp tục kế thừa tinh thần “dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm”, đồng thời đẩy mạnh cải cách thể chế, đầu tư hạ tầng logistics hiện đại, phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao và tăng cường liên kết vùng để nâng cao năng lực cạnh tranh.
Từ những chuyến ghe chở lúa gạo vượt sông về thành phố cách đây gần nửa thế kỷ đến hệ thống thương mại hiện đại, Thành phố Hồ Chí Minh đã chứng minh rằng động lực của mọi đổi mới luôn bắt đầu từ thực tiễn cuộc sống.
Chính tinh thần tiên phong từ cuộc “xé rào” đổi gạo lịch sử đã góp phần định hình vị thế trung tâm thương mại lớn nhất cả nước, đồng thời mở ra nền tảng cho những bước phát triển mới trong tương lai./.
Mời độc giả đón đọc bài tiếp:
Bài cuối: Trụ cột tăng trưởng kinh tế