Khi bài báo này đến tay các bạn, tôi đang tác nghiệp trên đất Mỹ cho World Cup 2026. Ngày 21/6 của những người phóng viên như tôi không phải là trên một bàn liên hoan nào đó ở nhà, giữa những lời chúc tụng của người thân và đồng nghiệp, mà ở trong trung tâm báo chí của một sân vận động, làm việc đến đêm khuya mới trở về nơi ở trọ. Và hôm sau, một vòng quay mới lại bắt đầu...

Một trong những câu hỏi lớn nhất của các sinh viên báo chí đặt ra với tôi trong những năm trước kia luôn là làm thế nào để một ngày có thể lên đường đến những EURO và World Cup, những giải đấu bóng đá lớn nhất hành tinh.

Đối với họ, những phóng viên Việt Nam hiếm hoi đã luôn có mặt ở các nước đăng cai những giải đấu ấy trong hơn 20 năm qua như tôi là những người hùng, những tấm gương lớn về làm nghề và đam mê với nghề, là những kho kiến thức và kĩ năng tác nghiệp.

Từ niềm tự hào cho đến nỗi lo lắng

Trong những cuộc chuyện trò với họ, tôi từng say sưa kể cho các bạn trẻ về những hành trình đã qua của mình, những hiểm nguy đã phải đối mặt, những lần săn tin hoặc "đổ bài", những bài viết tâm đắc và cả những lần bị stress và mệt mỏi kinh khủng vì đi nhiều, viết nhiều và ngủ ít. Trở thành một phóng viên luôn có mặt ở những giải đấu bóng đá lớn được nhiều người quan tâm và những bài viết, phóng sự, bức ảnh của mình được người hâm mộ chú ý là một niềm tự hào lớn lao.

Đương nhiên, có những cái giá phải trả cho thành công. Đó là sự mệt mỏi đến tê dại thường đến vào giai đoạn cuối của giải, là stress, rất stress, do ngủ ít, do làm việc liên tục không ngơi nghỉ bất cứ ngày nào trong các giải đấu, là cảm giác hụt hẫng mỗi khi giải đấu kết thúc mà phải một thời gian sau mới có thể lấy lại được sự cân bằng.

Đó là một trạng thái cảm xúc rất thật mà nhiều người trong chúng tôi đã trải qua: háo hức và hăng hái bước vào giải, làm việc liên tục không ngừng, stress và mệt mỏi và rồi đứt cảm xúc khi trái bóng không còn lăn nữa, như thể lí do cho sự tồn tại của mình ở giải đấu là làm việc điên cuồng bất kể ngày đêm, và rồi khi giải đấu kết thúc, mình không còn lí do gì nữa để tồn tại vậy.

Cứ hai năm một lần như thế là cảm giác của tôi, người đã cháy lên ở mỗi EURO và World Cup, khi tác nghiệp ở tất cả các thể loại báo chí cần thể hiện, với các nền tảng khác nhau, từ báo viết, báo điện tử đến truyền hình, từ các chủ đề về bóng đá đơn thuần cho đến những vấn đề xã hội, lịch sử, con người, thậm chí cả ẩm thực, qua những bài viết du kí đã trở thành những tác phẩm báo chí mang bản sắc cá nhân không lẫn với bất cứ ai khác.

Nhưng những năm gần đây, có một câu hỏi đau đáu mỗi khi nói chuyện với sinh viên báo chí. Đó là một câu hỏi hoàn toàn khác.. Không phải sự ngưỡng mộ với những gì tôi đã làm được trong những năm qua. Không phải là chúng cháu học được gì từ chú mà đó là chúng cháu có nên tiếp tục theo đuổi nghề này hay không? Nỗi lo lắng ấy là có thật và nó ám ảnh không chỉ với các bạn trẻ đang được đào tạo nghề báo ấy mà còn đối với chính chúng tôi.

Khi báo chí đang có sự sắp xếp lại, đúng hơn là co lại, báo chí nói chung và báo chí thể thao đối mặt với quá nhiều thách thức. Đó không chỉ là những thách thức rất thông thường với báo chí từ số lượng độc giả/khán giả/thính giả tăng hay giảm, mà là các vấn đề nghiêm trọng hơn mang tính thời cuộc: nhà báo không còn được tôn trọng như trước, thói quen tiếp nhận thông tin của công chúng đã thay đổi vì tác động của mạng xã hội, trong khi phóng viên thể thao gặp quá nhiều khó khăn, khi bị chính mạng xã hội cạnh tranh, và sự xuất hiện của AI càng đem đến những thử thách mới, nhiều hơn là những cơ hội.

Một thực tế tàn khốc

Sự thay đổi của thói quen độc giả/khán giả/thính giả trong thời đại mạng xã hội và các video ngắn là một cú đấm mạnh mẽ vào bất cứ nền báo chí nào, kể cả ở các nước phát triển. Câu hỏi bây giờ đã trở thành "tồn tại hay không tồn tại" khi các nguồn quảng cáo, vốn nuôi sống một phần không nhỏ nền báo chí, đã chuyển sang mạng xã hội và công chúng trở nên phân mảnh, với thói quen tiếp nhận thông tin đã không còn như trước, trong khi đòi hỏi của họ đối với báo chí truyền thống càng trở nên gắt gao hơn.

Ở Việt Nam, sự thay đổi lớn lao của báo chí nói chung và báo chí thể thao nói riêng có thể nhìn thấy rất rõ chính từ các giải đấu EURO và World Cup như thế này. Nhiều năm trước, khi đi những giải đấu lớn, chúng tôi không chỉ có một người mà là một nhóm.

Có những giải như World Cup 2010, chúng tôi có phóng viên viết, biên tập viên truyền hình, quay phim, có cả chuyên gia kĩ thuật từ cơ quan cử đi hỗ trợ cho nhóm để đảm bảo chất lượng đường truyền internet. Đến EURO 2012, chúng tôi có phóng viên sang Ba Lan tác nghiệp, trong khi nhóm ở Ukraine có cả một biên tập viên từ cơ quan thường trú Moskva được cử sang để hỗ trợ về tiếng Nga. Ở World Cup 2014 tại Brazil, chúng tôi thậm chí có tới 4 người hoạt động ở hai điểm nóng nhất của giải đấu là Rio de Janeiro và Sao Paulo.

Điều đó có nghĩa là chúng tôi luôn có người để đi cùng nhau, hỗ trợ nhau, ai làm chuyên môn của người ấy, làm báo viết cứ viết và làm truyền hình thì cứ làm truyền hình.

Nhưng sau đó, số lượng phóng viên cứ giảm dần và người được cử đi, thường chỉ còn một, phải làm tất cả trong một, viết báo giấy, làm báo điện tử, quay phim và làm clip gửi về nhà. Ngân sách cho các chuyến đi cũng thu hẹp lại và thậm chí đã có lúc cơ quan đặt ra câu hỏi, có nên tiếp tục cử phóng viên đi các giải đấu lớn như thế này không, một khi đã có các cơ quan thường trú ở những nước đăng cai.

Nhìn quanh quẩn sang các báo bạn, không ít báo lớn đã luôn phái phóng viên đi, câu trả lời là những cái lắc đầu. Họ không cử phóng viên vì cho rằng không hiệu quả, quá tốn kém. Họ sẽ tận dụng cộng tác viên tại chỗ hơn, những người có thể không phải là người làm báo, nhưng sẽ đỡ tốn kém hơn về chi phí và về mặt lí thuyết, họ vẫn có thể viết được bài, quay được clip.

Mùa Hè này, không tính đến VTV, đơn vị có bản quyền World Cup 2026, Thông tấn xã Việt Nam trở thành cơ quan báo chí duy nhất cử phóng viên đi tác nghiệp tại giải đấu từ đầu cho đến hết giải. Người đó chính là tôi. Điều đó có nghĩa là trong thời suy thoái của báo chí thể thao, đấy vẫn là cơ quan đủ dũng cảm để tiếp tục tin vào con đường thông tin mà họ đã chọn, và người được cử đi cũng đủ dũng cảm để lên đường, tin rằng mình hoàn toàn có thể đáp ứng được những yêu cầu đặt ra về thông tin nhờ kinh nghiệm, nhờ uy tín và tên tuổi, nhờ đã có một chỗ đứng vững chắc trong lòng độc giả/khán giả, nhờ có thể nói được, thể hiện được thông tin theo ngôn ngữ và cách thức của người trẻ trên mạng xã hội.

Nỗi lo của các em sinh viên là có cơ sở. Nỗi lo của những người làm báo nói chung cũng rất rõ ràng. Nhưng điều đó có nghĩa là chúng tôi sẽ đầu hàng và chấp nhận một thực tế là sẽ bị đào thải, sẽ để cho các YouTuber, các tiktoker lấy mất chỗ của mình trong lòng công chúng? Chắc chắn là không, không bao giờ.

Hãy đứng lên mà đi

Báo chí thể thao sẽ chỉ lụi tàn kể cả trong những dịp như World Cup nếu chúng tôi bó tay đầu hàng và chờ chết.

Báo Thể thao & Văn hoá vẫn kiên trì và bền bỉ ra Tin Nhanh World Cup như những giải đấu trước, chuyên mục về World Cup trên trang web thethaovanhoa.vn vẫn cập nhật liên tục những gì mới nhất của giải đấu, những bài viết, bức ảnh, các phóng sự truyền hình vẫn được tôi liên tục gửi về toà soạn mỗi ngày. Sự đầu hàng chỉ đến khi người làm báo thể thao khoanh tay chấp nhận bị làn sóng mới cuốn trôi mà không chịu thay đổi, không biết tự làm mới mình, không có cách nào để lấy lại niềm tin ở công chúng.

Các trang báo thể thao bây giờ trở nên đẹp và bắt mắt hơn, những chuyên đề, ấn phẩm đặc biệt trở nên gần gũi và dễ đọc hơn, với những bình luận chuyên sâu hơn, các trang web thể thao có những bài longform trình bày rất công phu và nội dung cuốn hút hơn.

Những thách thức của mạng xã hội và người đọc bỏ đi buộc báo chí phải thay đổi tư duy và cách thể hiện để lấy lại vị trí trước đã từng là độc tôn, là không thể thay thế. Và chính những người phóng viên như tôi phải hiểu được tại sao mình phải nhất quyết lên đường, trong khi tất cả các đồng nghiệp đều ngồi nhà. Bởi tôi là nhà báo chuyên nghiệp, đã gắn bó sâu sắc với các World Cup trong hai mươi năm, và coi việc đi những giải đấu thế này là đam mê lớn lao của cuộc đời làm báo.

Tôi hiểu, để tồn tại trong cuộc chiến khốc liệt này, chúng tôi phải thay đổi cùng xu hướng. Chúng tôi không chỉ tiếp tục làm những gì cánh phóng viên đã làm bao năm qua khi tác nghiệp ở những giải thế này, là viết bài, chụp ảnh và gửi về toà soạn, mà chúng ta cũng phải trở thành những influencer, phải thể hiện hết mình trên mạng xã hội, biến nó thành một kênh thông tin hữu hiệu và nói tiếng nói của người trẻ, những người sống trên mạng nhiều hơn là đọc báo chí truyền thống. Đó chính là một sự giác ngộ: Phải không ngừng làm mới chính mình.

Một lời khuyên của tôi với các sinh viên báo chí: Đừng ngã lòng, chúng ta phải chiến đấu. Một lời khuyên với các đồng nghiệp: Hãy đứng lên mà đi, đừng bỏ cuộc. Bet88013 tải ứng dụng luôn cần chúng ta…