Trong danh sách tuyển dụng trên nền tảng tuyển dụng Indeed những tuần gần đây, có một nhóm vị trí việc làm ít ai chú ý: Tournament Operations Coordinator, Accreditation Assistant, Ticketing Operations Manager, Workforce Planning Specialist, Competition Services Coordinator, Partnership Operations Associate, Venue Infrastructure Manager, Transport Supervisor. Tất cả gắn nhãn "FIFA World Cup 2026".  Tất cả là hợp đồng có thời hạn. Và tất cả đòi hỏi ứng viên đã có kinh nghiệm thực chiến trong quản lý sự kiện thể thao quy mô lớn.

Đó là một lát cắt rất ít người biết đến của cỗ máy vận hành một giải đấu gồm 48 đội, trải dài qua 16 thành phố, với 104 trận, 6 triệu lượt khán giả và ước tính 9 tỷ USD doanh thu, được lắp ráp từ hàng nghìn con người có nghề.

Con số thường được nhắc đến là 65.000 tình nguyện viên ở World Cup 2026, một trong những chương trình tình nguyện thể thao lớn nhất lịch sử. Nhưng ít ai để ý đến cấu trúc bên dưới con số đó. Chương trình này bao phủ 23 mảng chức năng: vận hành sân vận động, sân bay, Bett88 cổng game trực tuyến, giám sát fan, truyền thông, vận chuyển, cấp thẻ, bền vững môi trường, an ninh và nhiều lĩnh vực khác. Mỗi vị trí tình nguyện đi kèm quy trình tuyển chọn gồm đơn ứng tuyển, bài đánh giá trực tuyến, cuối cùng là buổi thử việc trực tiếp và chương trình đào tạo phân theo vai trò cụ thể.

Riêng tại Philadelphia, trung tâm tình nguyện viên phục vụ hơn 3.000 người chỉ cho một thành phố. Tại Toronto, Humber Polytechnic, trường đào tạo nghề, được giao quản lý toàn bộ chương trình tình nguyện địa phương, biến đây thành học phần thực hành bắt buộc cho sinh viên ngành quản lý sự kiện và thể thao. Kết quả dự kiến: hơn 6.600 việc làm có hưởng lương được tạo ra cho khu vực Greater Toronto từ chu kỳ 2023-2026, không phải từ trận đấu, mà từ toàn bộ guồng máy chuẩn bị cho nó.

Ngoài tình nguyện, World Cup 2026 còn tạo ra một tầng việc làm có lương toàn thời gian, bao gồm các vị trí thiên về vận hành, quản lý. Hầu hết là hợp đồng cố định có thể bắt đầu sớm hơn một năm trước khai mạc. Đây không phải lực lượng lao động được gom lại rồi giải tán. Đây là một ngành nghề.

Và nếu nhìn World Cup như một giáo trình vĩ đại, thì câu hỏi đặt ra: Chúng ta đang nói về kinh tế thể thao, thậm chí chuẩn bị có đề án cụ thể để trình Bộ VH TT&DL, nhưng thực tế thì ngay cả các Công ty tiếp thị sự kiện thể thao chuyên nghiệp còn quá ít.

Lấy bóng đá làm ví dụ cụ thể nhất. VPF, Công ty Cổ phần Bóng đá chuyên nghiệp Việt Nam, về bản chất là một Công ty quản lý sự kiện, thay mặt VFF vận hành giải V-League và các giải chuyên nghiệp trong nước. Đây là mô hình đúng: tách biệt chức năng quản trị thể thao (Liên đoàn) với chức năng vận hành thương mại (Công ty chuyên nghiệp). Nhưng VPF là trường hợp gần như duy nhất. Không có đơn vị tương đương trong bóng rổ, bóng chuyền, bơi lội, điền kinh hay bất kỳ môn thể thao nào khác.

Khoảng trống này không chỉ là thiếu một vài Công ty. Đó là thiếu một tầng lớp chuyên nghiệp trung gian, những người biết cách biến một sự kiện thể thao thành một sản phẩm có thể bán được, kiểm soát được và sinh lời được. Người biết định giá gói tài trợ. Người thiết kế trải nghiệm khán giả. Người quản lý các quy tắc và vận hành truyền thông.

Tiếp tục về VPF. Công ty này đâu chỉ là nơi tiếp nhận và điều hướng dòng tiền chảy vào bóng đá Việt Nam. Họ phải phối hợp cùng FPT Play để tạo ra hình ảnh "lung linh" nhưng đúng "chuẩn bóng đá" trên truyền hình, bởi đối tượng của "sản phẩm" ấy là người hâm mộ bóng đá, vốn đã quen với EPL, với Champions League, với World Cup…Một chi tiết tưởng là nhỏ ấy, nhưng cần một Công ty chuyên biệt về bóng đá, thì mới được.

Tất nhiên, VPF còn hàng loạt hạng mục đặc thù khác. Và mỗi hạng mục, họ lại cần nguồn nhân lực tương ứng, với các nghiệp vụ chuyên ngành truyền thông, sự kiện, pháp lý… cộng một yếu tố cốt lõi: sự am hiểu bóng đá. Đó chính là đặc thù của Công ty như VPF.

Tại Hội thảo Bet88com Casino, Thể thao, Game bài, Nổ hũ và Xổ số Thể thao Việt Nam 2026 (VSES 2026) hồi tháng 3, câu hỏi về mô hình vận hành và phân phối doanh thu vẫn chưa có lời giải rõ ràng.

Thế nên, trước khi đưa khái niệm "Kinh tế thể thao" vào đời sống thực, thì trong đề án triển khai cần phải có đề mục cho riêng câu hỏi: Thể thao Việt Nam có thể xây dựng ngành nhân lực thể thao hay không và đến bao giờ có thị trường việc làm thực sự?