"Xuống hiện trường, về cơ sở" - câu chuyện về báo chí dấn thân thời 4.0 - tiếp tục là chủ đề cuộc trò chuyện của chúng tôi với nhà báo Trần Thanh Bình, Trưởng CQTT TTXVN tại Tel Aviv (Israel). Video "Giữ dòng tin giữa lằn ranh sinh tử" do anh phối hợp thực hiện cùng các đồng nghiệp Lê Minh Đức, Dương Thu Trang, Trần Như Mai, Đào Kiên Trung đã vinh dự giành giải báo chí của TTXVN năm 2025.

* Xin chào nhà báo Trần Thanh Bình. Xin bắt đầu từ video "Giữ dòng tin giữa lằn ranh sinh tử". Ngay chủ đề của video đã cho thấy không khí chiến sự ở một trong những điểm nóng nhất thế giới – Trung Đông. Anh có kể lại điều tâm đắc nhất mà anh đã thể hiện được ở video này? Anh cũng kể thêm về quá trình anh nảy ra ý tưởng, rồi triển khai nó?

-  Với tôi, điều tâm đắc nhất trong phóng sự video "Giữ dòng tin giữa làn ranh sinh tử" không nằm ở một chi tiết riêng lẻ, mà là việc chúng tôi đã cố gắng truyền tải được đúng tinh thần của nghề báo trong chiến sự: vừa phải chạy đua với thời gian, vừa phải giữ được sự tỉnh táo để đảm bảo tính xác thực của thông tin.

Ý tưởng của phóng sự video đến rất tự nhiên, từ chính trải nghiệm thực tế hằng ngày ở địa bàn. Khi sống và làm việc trong bối cảnh  liên tục có còi báo động, có những tình huống phải dừng tác nghiệp để vào nơi trú ẩn, rồi ngay sau đó lại quay trở lại công việc, tôi nhận ra rằng những gì diễn ra phía sau mỗi bản tin đôi khi còn căng thẳng hơn chính nội dung bản tin mà độc giả nhìn thấy.

Chúng tôi không muốn kể câu chuyện bằng sự kịch tính hóa, mà bằng những tình huống thật của nghề: di chuyển, chờ đợi, kiểm chứng và đưa tin trong áp lực thời gian. Điều quan trọng nhất là làm sao để người xem hiểu rằng, phía sau mỗi thông tin là cả một quá trình kiểm chứng, di chuyển, chờ đợi, thậm chí là đối mặt với những rủi ro an ninh thực sự. Và đó cũng chính là giá trị mà chúng tôi muốn giữ lại trong sản phẩm này.

* Đang công tác ở một BET88 Ho Chi Minh City đang có chiến sự, anh có thể kể một chút về những ngày anh ở Israel cho đến nay (những cảm nhận, những nguy hiểm mà anh từng đối mặt). Đặc biệt, anh có thể kể cho độc giả Việt Nam về một ngày bình thường của anh ở BET88 Ho Chi Minh City đang có chiến sự đó?

- Trong hơn một năm qua, những ngày làm việc tại Israel trong bối cảnh xung đột mang lại một trải nghiệm nghề nghiệp rất đặc biệt, mà nếu không trực tiếp sống trong đó thì khó có thể hình dung đầy đủ.

Cảm nhận rõ nhất là sự thay đổi liên tục của nhịp sống. Không có nhiều "ngày bình thường" đối với một phóng viên thường trú tại địa bàn đang xảy ra xung đột. Mỗi ngày đều bắt đầu bằng câu hỏi: hôm nay tình hình sẽ diễn biến theo hướng nào, có sự kiện nào cần có mặt tại hiện trường và cần chuẩn bị gì để tác nghiệp an toàn nhưng vẫn bảo đảm thông tin nhanh chóng, chính xác.

Có những ngày chúng tôi phải chia nhau làm việc 24/24 giờ, liên tục theo dõi diễn biến, xử lý thông tin, kiểm chứng nguồn tin và gửi  tin, bài về nước trong thời gian rất ngắn. Thậm chí, có thể ra đường lúc 3-4 giờ sáng để quay dẫn hiện trường. Áp lực lớn không chỉ đến từ tốc độ, mà còn từ yêu cầu không được sai sót, bởi thông tin trong bối cảnh chiến sự luôn có độ nhạy cảm rất cao.

Nếu nói về một "ngày điển hình", thì đó thường là sự xen kẽ giữa làm việc, cập nhật tin tức, di chuyển, và cả những khoảng thời gian chờ đợi trong tình trạng sẵn sàng ứng phó. Có những lúc đang làm việc thì phải di chuyển xuống nơi trú ẩn, sau đó lại quay trở lại bàn máy tính để tiếp tục hoàn thành bản tin còn dang dở.

Điều đọng lại nhiều nhất không phải là sự căng thẳng đơn thuần, mà là cảm giác nghề báo trở nên rõ ràng hơn bao giờ hết: luôn phải có mặt, luôn phải kiểm chứng, và luôn phải chịu trách nhiệm với từng dòng thông tin gửi về độc giả.

* Độc giả ở Việt Nam dù quan tâm đến thời sự quốc tế đến đâu, nhưng đôi khi cũng bị ngập trong một dòng thông tin đa chiều trên cõi mạng. Có một câu triết lý đại ý rằng, sự thật là nạn nhân đầu tiên của chiến tranh; hoặc câu "một nửa cái bánh mỳ vẫn là bánh mỳ nhưng một nửa sự thật không còn là sự thật nữa". Anh có thể kể về những thông tin chiến sự sai lạc trong thời gian gần đây mà anh đã tham gia xác minh để cung cấp thông tin chính xác, đầy đủ cho độc giả Việt Nam?

- Trong môi trường chiến sự, thông tin sai lệch xuất hiện với tần suất rất lớn và lan truyền rất nhanh, đặc biệt trên mạng xã hội. Hiện nay, một thách thức mới là sự xuất hiện ngày càng nhiều hình ảnh và video giả mạo được tạo ra bằng trí tuệ nhân tạo (AI). Nhiều nội dung được làm rất tinh vi, nhìn qua rất khó phân biệt với hình ảnh thật, khiến người xem dễ tin rằng đó là những diễn biến vừa xảy ra trên thực địa.

Trong quá trình tác nghiệp, chúng tôi không ít lần gặp những hình ảnh hoặc video được chia sẻ rất mạnh trên mạng xã hội nhưng sau khi kiểm chứng mới phát hiện đó là nội dung cũ, bị chỉnh sửa hoặc thậm chí được tạo ra bằng AI. Chính vì vậy, việc xác minh nguồn gốc, thời gian, địa điểm và đối chiếu với các nguồn tin chính thức luôn là yêu cầu bắt buộc trước khi thông tin được chuyển tới độc giả.

Có những thông tin tưởng như đơn giản, nhưng thực tế lại cần nhiều lớp kiểm chứng trước khi có thể gửi về trong nước. Bởi chỉ cần một chi tiết sai trong bối cảnh nhạy cảm cũng có thể dẫn đến hiểu lầm hoặc tạo ra hiệu ứng không mong muốn.

Điều tôi rút ra rõ nhất là trong thời đại số, tốc độ lan truyền thông tin rất nhanh, nhưng giá trị của báo chí chính thống vẫn nằm ở sự kiểm chứng và trách nhiệm với sự thật. Có những thông tin chúng tôi không phải là người đầu tiên đưa ra, nhưng luôn cố gắng là người đưa ra thông tin chính xác và có kiểm chứng rõ ràng.

* Tác nghiệp ở BET88 Ho Chi Minh City đang có chiến sự, anh có hình dung bản thân như những phóng viên chiến trường thuở trước? Anh nghĩ gì về nghề báo và sự dấn thân?

-  Tôi không nhìn mình như một "phóng viên chiến trường" theo cách mọi người thường hình dung, mà đơn giản là một phóng viên thường trú làm việc trong điều kiện đặc thù.

Với tôi, sự dấn thân trong nghề báo không phải là lựa chọn mang tính lý tưởng hóa, mà là yêu cầu nghề nghiệp khi được phân công công tác tại một địa bàn như vậy. Khi cơ quan giao nhiệm vụ, điều quan trọng nhất là phải cố gắng hoàn thành trách nhiệm của mình một cách tốt nhất, trong khuôn khổ an toàn có thể.

Tuy nhiên, trong quá trình làm việc, tôi hiểu rõ hơn rằng nghề báo ở những điểm nóng không chỉ là đưa tin, mà còn là sự hiện diện. Có mặt ở hiện trường giúp chúng tôi hiểu rõ hơn bối cảnh, con người và những gì đang thực sự diễn ra, thay vì chỉ tiếp cận sự việc qua màn hình máy tính, các bản tin hay nguồn thông tin gián tiếp.

Về ý nghĩa công việc và những áp lực đi kèm, tôi nghĩ đó là hai mặt luôn song hành. Áp lực là có thật, nhưng đi cùng với đó là trách nhiệm nghề nghiệp và ý thức rằng thông tin mình gửi về có thể giúp độc giả hiểu đúng hơn về một khu vực đang rất phức tạp.

Sau cùng, điều giữ chúng tôi ở lại với công việc này không phải là cảm giác đặc biệt nào, mà là sự gắn bó với nghề và niềm tin rằng báo chí có vai trò quan trọng trong việc phản ánh sự thật.

* Có ý kiến cho rằng đôi khi việc dẫn hiện trường chỉ dừng ở việc xác nhận địa điểm, trong khi nội dung chưa cho thấy thêm nhiều giá trị so với nguồn tin quốc tế. Anh nhìn nhận vấn đề này như thế nào?

- Tôi nghĩ trong nghề báo, đặc biệt là trong môi trường truyền hình hoặc báo hình, việc xuất hiện tại hiện trường là điều rất bình thường. Vấn đề không nằm ở việc "có mặt hay không", mà là nội dung thông tin được chuyển tải có giá trị gì.

Nếu chỉ dừng lại ở việc thông báo mình đang ở đâu thì rõ ràng chưa đủ. Nhưng nếu sự có mặt tại hiện trường giúp phóng viên hiểu rõ hơn tình huống, tiếp cận nguồn tin trực tiếp, hoặc xác nhận được thông tin quan trọng thì đó lại là một phần rất cần thiết của quy trình tác nghiệp.

Với chúng tôi, sự có mặt tại hiện trường không nhằm tạo dấu ấn cá nhân, mà để đảm bảo thông tin được kiểm chứng trực tiếp và phản ánh đúng thực tế. Điều quan trọng không phải là cách kể khác biệt, mà là độ chính xác, tính khách quan và khả năng cung cấp thông tin kịp thời cho độc giả trong nước. "Giá trị" của phóng viên TTXVN  ở nước ngoài, theo tôi, nằm ở trách nhiệm nghề nghiệp và cách chúng tôi chuyển tải sự kiện một cách rõ ràng, dễ tiếp cận và đáng tin cậy.

* Xin cảm ơn anh và xin chúc cho hòa bình đến với tất cả mọi nơi trên thế giới!