Nhà sử học Dương Trung Quốc Làm báo để đưa lịch sử đến gần đời sống
21/06/2026 15:53 GMT+7
"Phương Tây có cách nói: báo chí là kinh nhật tụng của lịch sử. Bởi những gì diễn ra trong đời sống, khi được báo chí ghi nhận và bình luận, cũng chính là nguồn tư liệu để nhận diện thời đại ấy. Thực tế, không ít nhà báo, từ quá trình tích lũy và trải nghiệm nghề nghiệp, đã trở thành những nhà sử học" - nhà sử học Dương Trung Quốc chia sẻ - "Còn trường hợp của tôi thì hơi khác: tôi dùng nghề sử để làm báo và dùng báo chí để đưa sử học vào đời sống, vào những hoàn cảnh cụ thể".
Thực ra, với ông Dương Trung Quốc, hai "căn cước" này không tách rời nhau. Nhiều năm giữ vai trò Tổng thư ký, Phó Chủ tịch Hội Khoa học Lịch sử Việt Nam, đồng thời có 32 năm làm Tổng biên tập tạp chí
Một số tờ tạp chí "Xưa và Nay"
* Ông từng giữ nhiều chuyên mục cho các tờ báo khác nhau. Chúng có ý nghĩa thế nào trong công việc sử của ông?
- Nói vui, có lẽ tôi là tổng biên tập đi "đánh thuê" nhiều nhất trong đời sống báo chí. Diễn đàn tôi cộng tác nhiều nhất, nếu nhớ không nhầm, là báo Lao Động, với chuyên mục Nghĩ ngợi cuối tuần. Viết một thời gian thấy mệt quá, tôi đùa: thôi, chuyển thành Nghỉ ngơi cuối tuần. Vậy mà tôi theo chuyên mục ấy hơn 8 năm, khoảng hơn 500 bài.
Một trường hợp khác: khoảng năm 2009, khi chuẩn bị kỷ niệm 120 năm ngày sinh Chủ tịch Hồ Chí Minh, từ đề nghị của Tổng biên tập một tờ báo phía Nam, tôi thực hiện chuyên mục Chủ tịch Hồ Chí Minh - Ngày này năm ấy, đăng đều đặn trong 365 ngày. Mỗi bài khoảng 600 chữ, ghi lại vào đúng ngày ấy trong những năm trước, Bác Hồ đã làm gì.
Ngoài ra, tôi còn viết cho Tuổi Trẻ TP.HCM khoảng một, hai năm, với chuyên mục Theo bước đi thời gian. Khi ấy, chúng ta đang ở ngưỡng cửa thiên niên kỷ mới, năm 2000. Chuyên mục nhìn lại thế giới và Việt Nam qua dòng thời gian, mỗi tuần một bài, theo kiểu feuilleton, tổng cộng cũng được gần 200 bài. Với Thể thao và Văn hóa, tôi cũng có một kỷ niệm riêng: đúng 100 bài trong chuyên mục Ảnh = Ký ức = Lịch sử.
Những chuyên mục như vậy vừa là cách thử sức với nhiều đề tài, nhiều lối viết khác nhau, vừa giúp tôi thực hiện mong muốn của mình: đưa sử học đến gần hơn với công chúng.
* Theo ông, một nhà báo viết về lịch sử cần có những kỹ năng và phẩm chất gì?
- Nhà báo viết về lịch sử trước hết vẫn phải đáp ứng những yêu cầu cơ bản của nghề: biết chọn điều quan trọng nhất, xử lý thông tin nhanh và giúp người đọc tiếp nhận vấn đề một cách rõ ràng.
Còn về phẩm chất, tôi xin kể về lần đầu ứng cử đại biểu Bet88app còn khuyến mãi ở Đồng Nai năm 2002. Khi đó, phát biểu trên truyền hình địa phương, tôi chỉ nói ngắn gọn rằng nếu bước vào công việc mới ấy, mình sẽ cố gắng giữ phẩm chất của một người làm báo và một người làm sử: ngay thẳng và trung thực.
Sau này, kể cả khi đã làm đại biểu Bet88app còn khuyến mãi nhiều năm, mỗi lần ứng cử tôi vẫn nhắc lại điều đó. Ngay thẳng là dám đi vào những vấn đề phức tạp. Trung thực là nói đúng với nhận thức của mình. Không ai có thể khẳng định điều mình nói ra là chân lý tuyệt đối. Nhưng trước hết, đó phải là sự thật mà mình tin và chịu trách nhiệm. Người làm báo không thể nương theo ý kiến này, dựa vào ý kiến khác rồi đảo ngược điều mình nghĩ.
* Xin cảm ơn ông về cuộc trò chuyện!
Hãy năng động để đi đến cùng sự thật
"Năng động và sáng tạo là những phẩm chất rất quan trọng của báo chí. Trong sự phát triển và cạnh tranh của nghề hôm nay, phóng viên trẻ có nhiều lợi thế: khả năng tiếp cận công nghệ mới, tâm thế của thế hệ mới và sự nhạy cảm với những vấn đề đang diễn ra trong đời sống.
Nhân ngày 21/6, tôi muốn gửi lời chúc tới các phóng viên trẻ nói chung, đặc biệt là những bạn theo dõi mảng lịch sử: hãy giữ được sự năng động ấy, nhưng đồng thời luôn đi đến cùng với sự thật, với tri thức và trách nhiệm nghề nghiệp". (Nhà sử học Dương Trung Quốc)
