World Cup 2026 đang là sự kiện truyền thông thể thao lớn nhất trong lịch sử, không chỉ vì có 104 trận đấu, 48 đội tuyển và 220 vùng lãnh thổ được phủ sóng. Mà vì lần đầu tiên, mô hình kinh doanh bản quyền truyền thông thể thao được phơi bày hoàn chỉnh và rõ ràng nhất từ trước đến nay.

Có một điểm giao nhau thú vị:  đúng vào những ngày World Cup đang diễn ra, báo chí Việt Nam kỷ niệm 101 năm ngày truyền thống, với Hội Báo toàn quốc 2026 khai mạc tại Hải Phòng, chủ đề "Trung thành, Sáng tạo, Trách nhiệm trong kỷ nguyên mới".

Ngay trong gian trưng bày của VTV, đơn vị nắm toàn bộ bản quyền 104 trận World Cup tại Việt Nam, sản phẩm được giới thiệu như điểm sáng chiến lược không phải là một chương trình thời sự hay giải trí, mà là chính World Cup 2026. Câu chuyện báo chí và câu chuyện kinh doanh bản quyền, đặt trong bối cảnh của một nền kinh tế thể thao sắp hình thành,  đang chạy trên cùng một đường ray.

FIFA bán bản quyền truyền thông World Cup 2026 theo mô hình phân mảnh lãnh thổ, với mỗi quốc gia, mỗi khu vực là một gói riêng. Tổng doanh thu dự kiến vượt 3,92 tỷ USD, chiếm 36% tổng thu toàn chu kỳ.

Nhưng điều thú vị hơn là cách các đơn vị mua bản quyền khai thác ngược lại. Fox Sports được phép bán quảng cáo trong giờ nghỉ uống nước, một định dạng hoàn toàn mới tại World Cup lần này. Telemundo phát 700 giờ các thông tin xung quanh 104 trận, nhiều hơn bất kỳ kỳ World Cup nào trong lịch sử phát sóng tiếng Tây Ban Nha. DAZN và BeIN Sports linh hoạt bán quảng cáo theo từng thị trường tùy mức độ nhu cầu. Mỗi đơn vị mua một quyền phát sóng, nhưng xây dựng những mô hình khai thác hoàn toàn khác nhau xung quanh cái quyền đó.

Bản quyền thể thao, về lý thuyết sẽ càng ngày càng cao. Tư duy xem nó là đòn bẩy kinh doanh, có lẽ là cột trụ của các cơ quan báo chí trong tương lai. Mua quyền phát sóng là mua quyền tiếp cận hàng triệu người xem, và từ đó, bán lại sự chú ý đó cho nhãn hàng, thu thập dữ liệu hành vi, xây dựng nền tảng số, nuôi dưỡng lượng người dùng trung thành lâu dài.

Hãy lấy một ví dụ cụ thể: VTV đang trong vai trò, vừa là nhà phân phối 104 trận đấu trên 6 kênh, vừa phải truy đuổi gần 70 kênh giả mạo và đường dây phát sóng lậu. Áp lực bảo vệ bản quyền từ FIFA buộc VTV phải hành xử như một đơn vị kinh doanh nội dung, thực sự vận hành một tài sản truyền thông thể thao ở quy mô thương mại.

Với múi giờ chênh lệch, trong tay VTV sẽ có dữ liệu hành vi tiêu thụ nội dung đặc thù: Ai xem lúc 3 giờ sáng? Ai xem trực tiếp? Ai xem lại? Ai chỉ xem highlight 60 giây? Ai đọc bài phân tích sau trận? Đây là bản đồ thói quen tiêu dùng nội dung thể thao, nếu khai thác đúng, nó sẽ định hình lịch phát sóng, định dạng nội dung và chiến lược quảng cáo.

Nhìn vào cách Fox và ESPN đang cạnh tranh tại Mỹ trong mùa World Cup này, có một chi tiết ít được chú ý: Fox nắm bản quyền, ESPN không có một trận nào, nhưng ESPN vẫn cố phủ sóng bằng tin tức, phân tích, highlight tổng hợp và talkshow. Cuộc chiến không chỉ là về quyền phát sóng trực tiếp, mà là về toàn bộ hệ sinh thái nội dung xung quanh sự kiện.

Đây chính là bài học trực tiếp nhất cho báo chí thể thao Việt Nam: hàm lượng giá trị của một cơ quan  báo chí thể thao không nằm ở việc có bản quyền phát trận đấu. Nó nằm ở tổng thể hệ sinh thái nội dung, phân tích chiến thuật, profile cầu thủ, câu chuyện hậu trường, dữ liệu thống kê, infographic, podcast bình luận. Tất cả những thứ đó là tài sản sở hữu trí tuệ thuần túy của tòa soạn, không cần đến bản quyền từ FIFA. Vấn đề là làm sao để thu tiền từ nó.

Mỗi bài báo được viết ra, rồi bị khai thác ngược trên YouTube để thu lợi từ quảng cáo, còn tòa soạn không nhận được gì. "Truy đuổi" các vi phạm quyền sở hữu trí tuệ là một chuyện, nhưng tìm cách để có doanh thu từ "bản quyền nội dung" sẽ là hướng đi cốt lõi của báo chí thể thao.

Nó không chỉ là cơ sở pháp lý về "thiệt hại kinh tế" trong việc bảo vệ quyền sở hữu, mà còn là động lực lớn nhất để thúc đẩy sự thay đổi và sự tồn tại của báo chính thể thao trong kỷ nguyên số.