Một khối đá thờ tự khổng lồ được phát hiện tại tàn tích một dinh thự của người Israel cổ đại có thể cung cấp thêm bằng chứng cho thấy cuộc cải cách tôn giáo do Vua Hezekiah thực hiện vào thế kỷ VIII trước Công nguyên thực sự đã diễn ra như được mô tả trong Kinh Thánh.
Nghiên cứu mới do Giáo sư Avraham Faust thuộc Đại học Bar-Ilan thực hiện, vừa được công bố trên tạp chí khảo cổ học Jerusalem Journal of Archaeology năm 2026, tập trung vào một hiện vật đặc biệt được khai quật tại Tel ‘Eton, khu vực đồng bằng Judea ở miền nam Israel.
Khối đá cao khoảng 1,4 mét, nặng gần 750kg và được tìm thấy trong tình trạng tách làm hai phần có các vết lõm khớp nhau.
Theo các nhà khảo cổ, đây nhiều khả năng là một “massebah” - loại đá dựng đứng thường được sử dụng trong các nghi lễ tôn giáo ở khu vực Cận Đông cổ đại.
Giáo sư Faust cho biết: “Massebah là một biểu tượng tôn giáo rất phổ biến từ thời tiền sử cho đến các giai đoạn lịch sử muộn hơn. Chúng xuất hiện cả trong các phát hiện khảo cổ lẫn các văn bản cổ, bao gồm cả Kinh Thánh."
Điều khiến phát hiện này trở nên đặc biệt là vị trí của nó. Khối đá được tìm thấy bên trong căn phòng lớn nhất của một ngôi nhà kiểu Israel cổ đại có niên đại từ thế kỷ X trước Công nguyên. Khi được phát hiện, nó đã không còn ở trạng thái dựng đứng mà được tái sử dụng như một phần của bệ nền trong căn phòng.
Theo các nhà nghiên cứu, điều đó cho thấy khối đá đã bị hạ xuống trước khi ngôi nhà bị quân Assyria phá hủy vào cuối thế kỷ VIII trước Công nguyên.
Các phân tích khảo cổ cho thấy công trình này được xây dựng vào cuối thế kỷ XI hoặc đầu thế kỷ X trước Công nguyên và tồn tại qua nhiều giai đoạn trước khi bị thiêu rụi trong cuộc chinh phạt của Đế chế Assyria. Ngọn lửa dữ dội đã khiến nhiều hiện vật bên trong được bảo tồn gần như nguyên vẹn.
Giáo sư Faust cho rằng việc khối đá bị hạ xuống có thể liên quan đến cuộc cải cách tôn giáo nổi tiếng của Vua Hezekiah. Theo Kinh Thánh, nhà vua đã tiến hành tập trung hoạt động thờ phụng về Đền thờ Jerusalem, đồng thời xóa bỏ các địa điểm thờ tự địa phương.
Sách Các Vua II mô tả Hezekiah là vị vua sùng đạo đã “phá bỏ các nơi thờ tự, đập nát các cột đá thánh và triệt hạ các vật thờ phụng.”
Một số học giả cho rằng những đoạn văn này được bổ sung về sau và không phản ánh sự kiện lịch sử thực tế. Tuy nhiên, nhiều nhà nghiên cứu khác tin rằng chúng phản ánh những biến động tôn giáo có thật trong Vương quốc Judah.
Trước đây, bằng chứng khảo cổ về cuộc cải cách này chủ yếu dựa trên một số đền thờ và địa điểm nghi lễ bị bỏ hoang hoặc phá hủy tại Lachish, Arad và Beersheba. Số lượng hạn chế khiến giới học giả vẫn tranh cãi về quy mô cũng như tính xác thực của sự kiện.
Theo G.S Faust, phát hiện tại Tel ‘Eton mở ra một hướng tiếp cận mới khi cho thấy các hoạt động thờ tự có thể diễn ra ngay trong không gian Bet88.Com Link Nhà Cái Bet88 BMXCT Uy Tín chứ không chỉ tại các đền thờ công cộng.
Các nhà khảo cổ cũng lưu ý rằng khối đá không bị đập phá hoàn toàn mà được tái sử dụng một cách cẩn thận. Điều này có thể phản ánh thái độ tôn trọng của cư dân đối với vật linh thiêng dù nó không còn được sử dụng cho mục đích thờ tự.
Ngoài khối đá, nhóm nghiên cứu còn phát hiện nhiều hiện vật có niên đại cuối thế kỷ VIII trước Công nguyên, bao gồm một nồi nấu ăn đặt trên bệ đá và một bồn ngâm chân.
Những dấu tích này cho thấy căn phòng từng là không gian sinh hoạt của các thành viên lớn tuổi trong một Bet88.Com Link Nhà Cái Bet88 BMXCT Uy Tín nhiều thế hệ trước khi thành phố bị quân Assyria tàn phá.
Dù chưa thể khẳng định chắc chắn chức năng ban đầu của căn phòng, phát hiện mới đang được xem là một trong những bằng chứng khảo cổ đáng chú ý nhất liên quan đến cuộc cải cách tôn giáo dưới thời Vua Hezekiah, góp phần làm sáng tỏ mối liên hệ giữa các ghi chép Kinh Thánh và lịch sử thực tế của vùng Judah cổ đại./.
Nghiên cứu mới phát hiện dấu tích than củi cổ đại tại Israel, cho thấy con người kiểm soát lửa sớm hơn và khai thác tài nguyên hiệu quả hơn.