Theo các nguồn tin phương Tây, mức độ khẩn cấp và tính nhạy cảm của nội dung khiến Chủ tịch Hội đồng Tham mưu trưởng Liên quân Mỹ, Tướng Dan Caine, phải rời cuộc họp với các quan chức cấp cao NATO tại Brussels và bay gấp trở lại Tampa (Florida) ngày 19/5 để tham dự các cuộc họp báo cáo.

Theo đó, các kế hoạch được thảo luận được đánh giá ở cấp độ rất cao, cho thấy chính quyền Mỹ từng cân nhắc nghiêm túc phương án triển khai một chiến dịch trên bộ có rủi ro lớn. Một người phát ngôn của Bộ Tham mưu Liên quân từ chối bình luận về các nội dung liên quan đến kế hoạch tác chiến tiềm năng này.

Sau khi tiếp nhận báo cáo, Tướng Caine được cho là đã báo cáo các phương án liên quan với Tổng thống Donald Trump.

Tuy nhiên, theo các nguồn tin, ông Trump đã tạm dừng kế hoạch sau khi được cảnh báo rằng một chiến dịch như vậy có thể dẫn đến phản ứng trả đũa mạnh từ Iran, nguy cơ làm leo thang xung đột và gây thêm bất ổn đối với kinh tế toàn cầu. Bên cạnh đó, Nhà Trắng cũng được cho là quan ngại về khả năng phát sinh thương vong lớn đối với lực lượng Mỹ.

Diễn biến trên xảy ra trong bối cảnh ông Trump nhiều lần công khai cho rằng Mỹ và Iran đang tiến gần tới một thỏa thuận liên quan đến việc nối lại đàm phán về chương trình hạt nhân của Tehran cũng như các vấn đề an ninh khu vực. Tuy nhiên, việc đồng thời cân nhắc phương án quân sự cho thấy mức độ phức tạp và biến động của tình hình vẫn rất lớn.

Một số nguồn tin đánh giá đây là một kế hoạch có mức độ rủi ro rất cao và việc Tổng thống Mỹ chưa phê chuẩn là điều không gây bất ngờ.

Trong khi đó, phía Iran cũng được cho là đang xem xét các biện pháp đáp trả mang tính kinh tế nếu đàm phán thất bại và căng thẳng leo thang trở lại. Trong số các kịch bản được đề cập có việc sử dụng lực lượng Houthi tại Yemen nhằm gây sức ép đối với tuyến hàng hải chiến lược Bab al-Mandab – cửa ngõ ra vào Biển Đỏ.

Một quan chức cấp cao Mỹ cho biết Washington đã đưa ra một số điều kiện trong khuôn khổ đàm phán - bao gồm yêu cầu Iran tiêu hủy vật liệu hạt nhân, giải thể chương trình làm giàu, mở cửa eo biển Hormuz và chấm dứt hỗ trợ các lực lượng ủy nhiệm, đổi lại là khả năng dỡ bỏ trừng phạt.

Tuy nhiên, phía Iran có quan điểm khác biệt về các điều kiện này, trong đó nhấn mạnh việc không từ bỏ quyền kiểm soát đối với eo biển Hormuz, đồng thời yêu cầu giải phóng ngay 24 tỷ USD tài sản bị đóng băng.

Urani của Iran và mục tiêu của Mỹ

Theo các nguồn tin, việc kiểm soát lượng urani làm giàu cao của Iran được xem là một trong những mục tiêu then chốt của chính quyền ông Trump, song đến nay vẫn chưa đạt được thông qua cả kênh đàm phán lẫn biện pháp quân sự.

Ông Trump từng nhiều lần đề cập khả năng Mỹ có thể sử dụng biện pháp cưỡng chế để thu giữ số vật liệu này, nhưng đồng thời bày tỏ thận trọng trước nguy cơ thương vong lớn và mức độ ủng hộ trong nước đối với một chiến dịch như vậy.

Các chuyên gia hạt nhân quốc tế cũng tỏ ra hoài nghi về tính khả thi của việc xác định, kiểm chứng và thu giữ toàn bộ lượng urani trong điều kiện thực địa phức tạp, đặc biệt khi chúng được lưu trữ trong các cơ sở ngầm tại Isfahan, Natanz và Fordow.

Tổng Giám đốc Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAEA), ông Rafael Mariano Grossi, từng cảnh báo kho urani hiện có của Iran có thể đủ để chế tạo tới khoảng 10 đầu đạn hạt nhân nếu được vũ khí hóa.

Trong khi đó, giới tình báo Mỹ cho rằng họ có khả năng nắm được vị trí của phần lớn vật liệu này nhờ hệ thống giám sát từ trên không, song việc tiếp cận thực địa được đánh giá là cực kỳ phức tạp và tiềm ẩn nhiều rủi ro.

Một số đánh giá quân sự cho rằng nếu triển khai chiến dịch thu giữ, lực lượng tham gia có thể phải đối mặt với mức độ rủi ro từ “cao đến rất cao”, ngay cả trong trường hợp kế hoạch được thực hiện thành công.

Một quan chức Mỹ thừa nhận ngay cả khi Iran đồng ý hợp tác, các vấn đề kỹ thuật liên quan đến việc thu gom và xử lý vật liệu hạt nhân vẫn còn nhiều điểm chưa được giải quyết.

Nguy cơ phản ứng và yếu tố khu vực

Các đánh giá tình báo cũng cảnh báo rằng trong trường hợp xảy ra chiến dịch trên bộ, Iran có thể đáp trả bằng các biện pháp gây gián đoạn tuyến hàng hải chiến lược, từ đó tác động đáng kể đến thương mại quốc tế.

Ngoài ra, lực lượng Houthi tại Yemen cũng được cho là có thể mở rộng phạm vi hoạt động, làm gia tăng rủi ro an ninh hàng hải tại khu vực Biển Đỏ và lân cận.

Iran hiện vẫn duy trì năng lực đáng kể về tên lửa và thiết bị bay không người lái, cùng hệ thống phòng thủ phân tán, có thể gây khó khăn cho bất kỳ chiến dịch quân sự nào.

Dù vậy, theo các nguồn tin, giới chức quân sự Mỹ và ông Caine từng nhiều lần cảnh báo rằng một chiến dịch kéo dài tại Iran có thể gây ảnh hưởng nghiêm trọng tới kho dự trữ vũ khí và mức độ sẵn sàng chiến đấu của quân đội Mỹ.

Phát biểu tại Nhà Trắng, Tổng thống Trump thừa nhận ông không chắc nước Mỹ “có đủ tâm lý để thực hiện một chiến dịch như vậy”, trong bối cảnh các rủi ro về thương vong và leo thang xung đột vẫn ở mức cao.