Tính trung thực trong biểu diễn và trách nhiệm của người sáng tạo không chỉ là yêu cầu nghề nghiệp mà còn là nền tảng làm nên giá trị đích thực của nghệ thuật. Trong bối cảnh công nghệ số và trí tuệ nhân tạo (AI) đang tác động ngày càng sâu rộng tới đời sống Bet88013 88k Cho Tân Thủ, câu chuyện bảo vệ những giá trị cốt lõi này trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết.

Đây cũng là nội dung quan trọng được nêu ra tại tọa đàm Giữ gìn tính trung thực trong biểu diễn nghệ thuật; ý thức trách nhiệm của người sáng tác trong kỷ nguyên số diễn ra mới đây tại Hà Nội. Tọa đàm do Liên hiệp các Hội Văn học nghệ thuật Việt Nam chủ trì, phối hợp với Hội Nhạc sĩ Việt Nam và Hội Nghệ sĩ Sân khấu Việt Nam tổ chức.

Tính trung thực là ưu tiên hàng đầu

Theo PGS-TS, nhạc sĩ Đỗ Hồng Quân (Chủ tịch Liên hiệp các Hội Văn học nghệ thuật Việt Nam), giá trị đích thực, cốt lõi của nghệ thuật biểu diễn là tài năng của nghệ sĩ được thăng hoa trên sân khấu bằng sự trung thực trước khán giả.

Thế nhưng, thực tế đời sống nghệ thuật hiện nay lại đang chứng kiến sự phổ biến của hiện tượng hát nhép, đàn nhép và sự lệ thuộc vào các bản thu âm sẵn, đặt ra nhiều băn khoăn về tính chân thực trong biểu diễn.

Từ góc nhìn thực tiễn, NSND Vương Duy Biên (Phó Chủ tịch Liên hiệp các Hội Văn học nghệ thuật Việt Nam) cho biết, điều đáng lo ngại không chỉ nằm ở các chương trình biểu diễn chuyên nghiệp mà hiện tượng này đã lan rộng tới cả các hoạt động văn nghệ quần chúng.

Ông dẫn chứng, trong nhiều chương trình nghệ thuật ở địa phương, thậm chí các tiết mục thiếu nhi cũng sử dụng hoàn toàn âm thanh thu sẵn. Có những chương trình văn nghệ cơ sở mà người biểu diễn trên sân khấu là những ca sĩ không chuyên ở làng, xã nhưng giọng hát phát ra lại là giọng của các nghệ sĩ nổi tiếng. Điều đó cho thấy hiện tượng này không còn dừng ở việc hát nhép giọng của chính mình mà đã xuất hiện cả tình trạng sử dụng giọng hát của người khác để biểu diễn.

Đằng sau thực trạng này, NSND Vương Duy Biên cho rằng, tồn tại một tư duy đang ngày càng phổ biến trong công tác tổ chức biểu diễn. Đó là đặt sự an toàn kỹ thuật lên trên cảm xúc nghệ thuật. "Trong chương trình kể có tiếng sột soạt, và cả những thổn thức của người nghệ sĩ cũng đều là cảm xúc nghệ thuật" - ông nhấn mạnh.

Theo nghệ sĩ này, chính những yếu tố tưởng như không hoàn hảo lại tạo nên sự sống động của sân khấu. Một chương trình biểu diễn ngoài trời giữa mưa gió nhưng âm thanh vẫn hoàn hảo tuyệt đối như trong phòng thu là điều khiến khán giả dễ dàng nhận ra sự giả tạo. Thế nhưng nghịch lý là điều này vẫn đang tồn tại khá phổ biến trong các chương trình lễ hội, chương trình truyền hình trực tiếp hiện nay.

Tuy nhiên, nếu chỉ nhìn hiện tượng hát nhép từ góc độ đạo đức nghề nghiệp thì chưa đủ để lý giải toàn bộ thực trạng. Bởi thực tế đằng sau câu chuyện này còn có những nguyên nhân mang tính hệ thống.

Theo nhạc sĩ Đức Trịnh (Chủ tịch Hội Nhạc sĩ Việt Nam), áp lực kinh phí là một nguyên nhân rất quan trọng. Ông phân tích, giữa một chương trình biểu diễn hoàn toàn trực tiếp với một chương trình sử dụng nhạc thu sẵn có sự chênh lệch rất lớn về chi phí. "Giữa hát sống, biểu diễn sống và hát nhép, kinh phí ít nhất gấp ba lần" - ông cho hay.

Để có một chương trình hát live đúng nghĩa, nghệ sĩ phải tập luyện trong thời gian dài, dàn nhạc phải diễn tập đồng bộ, hệ thống âm thanh phải đáp ứng những yêu cầu kỹ thuật khắt khe hơn rất nhiều. Trong khi đó, nhiều chương trình hiện nay sử dụng nhạc cụ ảo hoặc các bản thu dựng sẵn để tiết giảm chi phí.

Không chỉ là câu chuyện kinh phí, theo nhạc sĩ này, nhiều đơn vị tổ chức còn chịu áp lực phải bảo đảm an toàn tuyệt đối cho chương trình. Chính tâm lý sợ xảy ra sự cố kỹ thuật đã khiến họ lựa chọn phương án sử dụng các bản thu âm thay vì chấp nhận những rủi ro tự nhiên của biểu diễn trực tiếp.

Trong khi đó, theo nhà nghiên cứu âm nhạc Nguyễn Quang Long, nếu chỉ lý giải hiện tượng hát nhép hay hát đè từ câu chuyện kinh phí hoặc yêu cầu kỹ thuật thì vẫn chưa đủ.

Ông cho rằng, sự phát triển của công nghiệp giải trí đương đại, đặc biệt trong lĩnh vực âm nhạc, luôn gắn chặt với các xu hướng mới. Trong bối cảnh nền giải trí Việt Nam ngày càng hội nhập sâu rộng với khu vực, việc tiếp nhận ảnh hưởng từ các mô hình biểu diễn của Hàn Quốc, Trung Quốc, Thái Lan… là điều khó tránh khỏi.

Theo nhà nghiên cứu này, chính quá trình hội nhập đã tác động tới thực trạng ngày càng nhiều chương trình giải trí quy mô lớn, các concert đông khán giả sử dụng hình thức hát đè hoặc hát nhép như một phần của quy trình sản xuất.

Mặt khác, ông Long cho rằng, sự thay đổi trong nhu cầu thưởng thức của công chúng cũng là một nguyên nhân đáng chú ý. Nếu như trước đây khán giả đến với sân khấu chủ yếu để nghe hát, thì ngày nay họ tìm kiếm nhiều hơn một trải nghiệm giải trí tổng thể, bao gồm âm nhạc, hình ảnh, công nghệ trình diễn, hiệu ứng sân khấu và các yếu tố tương tác.

Trong một không gian biểu diễn hiện đại, âm nhạc vẫn giữ vai trò trung tâm nhưng không còn là yếu tố duy nhất quyết định sức hấp dẫn của chương trình. Chính áp lực tạo ra những màn trình diễn ngày càng hoành tráng, kết hợp giữa âm nhạc, vũ đạo, ánh sáng và công nghệ đã khiến nhiều nhà tổ chức ưu tiên các giải pháp kỹ thuật nhằm bảo đảm tính ổn định của chương trình. "Khán giả hiện nay không chỉ đơn thuần thưởng thức âm nhạc mà còn thưởng thức toàn bộ hiệu ứng của không gian trình diễn" - ông Long cho hay.

Từ góc độ này, nhà nghiên cứu âm nhạc Nguyễn Quang Long cho rằng, cần nhìn nhận hiện tượng hát nhép, hát đè một cách toàn diện hơn, trong mối liên hệ với sự vận động của thị trường giải trí, sự thay đổi của nhu cầu công chúng và quá trình hội nhập Bet88013 88k Cho Tân Thủ.

Song, việc nhận diện đúng nguyên nhân không đồng nghĩa với việc chấp nhận hay buông lỏng quản lý. Ngược lại, đây chính là cơ sở để giới chuyên môn, cơ quan quản lý và những người làm nghề cùng nhìn nhận về giới hạn giữa hỗ trợ kỹ thuật và tính chân thực của nghệ thuật biểu diễn.

Trách nhiệm sáng tạo trước làn sóng AI

Một vấn đề đáng quan tâm khác, đó là sự phát triển mạnh mẽ của trí tuệ nhân tạo (AI) đang tạo ra những thách thức mới đối với hoạt động sáng tạo nghệ thuật, từ đó đặt ra yêu cầu ngày càng cao về ý thức trách nhiệm của người sáng tác trong kỷ nguyên số.

Từ góc nhìn thực tiễn, nhạc sĩ Nguyễn Quang Long cho rằng, AI không còn là một công cụ hỗ trợ kỹ thuật đơn thuần mà đang tham gia ngày càng sâu vào toàn bộ quy trình sáng tác âm nhạc.

Theo ông, sự can thiệp của AI hiện diện ở nhiều cấp độ khác nhau, từ mô phỏng giọng hát để tạo ra các bản cover bằng giọng của những ca sĩ nổi tiếng, cho đến việc phổ nhạc tự động cho các văn bản vốn không phải là ca từ. Thậm chí, AI còn có khả năng phân tích dữ liệu người dùng, tối ưu cấu trúc ca khúc theo xu hướng thịnh hành trên các nền tảng số.

Theo nhạc sĩ này, một trong những tác động dễ nhận thấy nhất của AI là xu hướng "thuật toán hóa" âm nhạc. Nhiều ca khúc được thiết kế để phù hợp với cơ chế lan truyền trên mạng xã hội hơn là đáp ứng những yêu cầu về cấu trúc, thẩm mỹ hay chiều sâu nghệ thuật. Điệp khúc xuất hiện nhanh hơn, thời lượng ca khúc ngắn hơn và mọi yếu tố đều hướng tới việc tạo ra khả năng tiếp cận tối đa trên môi trường số.

Tuy nhiên, nhạc sĩ Nguyễn Quang Long cho rằng, điều quan trọng không nằm ở việc phủ nhận hay chống lại AI. "Chúng ta không thể phủ nhận sạch trơn sự hiện hữu của AI" - ông nhấn mạnh.

Theo chuyên gia này, AI là một phần tất yếu của dòng chảy công nghệ đương đại và sẽ tiếp tục tác động ngày càng mạnh mẽ tới cả sáng tác lẫn biểu diễn âm nhạc trong tương lai. Vấn đề đặt ra là người nghệ sĩ sẽ ứng xử như thế nào trước sự hiện diện này.

"Sự hiện diện và phát triển của AI có 2 mặt của nó. Một mặt, công nghệ này có thể làm suy giảm giá trị của lao động sáng tạo khi cho phép sản xuất hàng loạt các sản phẩm âm nhạc với tốc độ chưa từng có, tạo nên sự cạnh tranh không nhỏ đối với những nghệ sĩ thực sự đầu tư vào chuyên môn và cảm xúc nghệ thuật" - ông phân tích - "Nhưng ở chiều ngược lại, chính khi AI ngày càng phổ biến, những giá trị mang tính người lại càng trở nên quan trọng. Những âm thanh mộc, âm thanh acoustic được biểu diễn trực tiếp tại sân khấu, sự tương tác trực tiếp giữa người nghệ sĩ và người biểu diễn cũng sẽ trở thành một nhu cầu trong tương lai".

Từ góc nhìn này, nhạc sĩ Nguyễn Quang Long cho rằng sự phát triển của AI không chỉ đặt ra thách thức mà còn tạo cơ hội để khẳng định lại những giá trị cốt lõi của nghệ thuật. Càng nhiều sản phẩm được tạo ra bởi công nghệ, công chúng càng có xu hướng trân trọng hơn những tác phẩm mang dấu ấn cá nhân, cảm xúc thật và trải nghiệm sống của người nghệ sĩ.

Đó cũng là lý do ông cho rằng, việc gìn giữ tính trung thực trong biểu diễn và bảo vệ tính người trong sáng tạo cần được xem là ưu tiên hàng đầu nếu muốn Bet88013 88k Cho Tân Thủ nghệ thuật Việt Nam phát triển bền vững trong thời đại số. Theo ông, cùng với việc nâng cao ý thức nghề nghiệp của nghệ sĩ, cần nghiên cứu xây dựng các quy định, cơ chế quản lý và chế tài phù hợp để ứng xử với những vấn đề mới mà AI đang đặt ra đối với lĩnh vực Bet88013 88k Cho Tân Thủ nghệ thuật.

Đồng quan điểm, nhạc sĩ Cát Vận (nguyên Trưởng ban Biên tập âm nhạc của Đài Tiếng nói Việt Nam) cho rằng, AI trước hết là một thành tựu khoa học - công nghệ mà người làm nghề không thể đứng ngoài. "Không ai có thể phối khí nhanh, mà phối khí nhiều vẻ đa dạng, đa màu sắc như AI" - ông dẫn chứng.

Theo nhạc sĩ này, điều đáng quan tâm là cách người nghệ sĩ sử dụng công nghệ này như thế nào. Ông dẫn chứng, từng biết tới việc xây dựng một vở kịch về cuộc khởi nghĩa Yên Thế, ê-kíp sáng tạo cần những đoạn âm nhạc mang màu sắc giao hưởng để tạo không khí sử thi cho tác phẩm. Tuy nhiên, với điều kiện thực tế của một đơn vị cấp huyện, việc huy động dàn nhạc giao hưởng là điều gần như không thể thực hiện.

Trong hoàn cảnh đó, AI được sử dụng để hỗ trợ xây dựng các lớp âm nhạc phù hợp với bối cảnh lịch sử và yêu cầu nghệ thuật của vở diễn. Theo ông, đây là ví dụ cho thấy công nghệ có thể trở thành công cụ hỗ trợ đắc lực cho sáng tạo nếu được sử dụng đúng mục đích.

Nhạc sĩ Cát Vận nhấn mạnh, mỗi thành tựu khoa học kỹ thuật đều được tạo ra để phục vụ đời sống. Điều quan trọng là người sử dụng phải làm chủ công nghệ thay vì lệ thuộc vào công nghệ.

Nếu AI được đặt dưới sự dẫn dắt của tư duy nghệ thuật và trách nhiệm nghề nghiệp, nó có thể mở rộng khả năng sáng tạo của người nghệ sĩ. Ngược lại, khi người sáng tác phó mặc toàn bộ quá trình sáng tạo cho máy móc, đánh mất tư duy, cảm xúc và bản sắc cá nhân, công nghệ sẽ trở thành yếu tố làm suy giảm giá trị nghệ thuật.