Đánh giá rủi ro, trước khi thực hiện hành trình

Ông Trần Hậu Ngọc, Phó Chủ tịch Ủy ban Tiêu chuẩn - Đo lường - Chất lượng Quốc gia nhấn mạnh: Tiêu chuẩn quốc gia về "Du lịch mạo hiểm - Hoạt động đi bộ đường dài và đi bộ đường dài mạo hiểm - Yêu cầu và khuyến nghị" đã chính thức được Bộ Khoa học và Công nghệ ban hành. Đây là lần đầu tiên Việt Nam ban hành tiêu chuẩn quốc gia quy định dành cho hoạt động du lịch mạo hiểm. Tiêu chuẩn quy định các yêu cầu đối với hoạt động du lịch mạo hiểm có liên quan đến đi bộ đường dài (hiking) và đi bộ đường dài mạo hiểm (trekking), liên quan đến an toàn của người tham gia, trưởng nhóm và trợ lý.

Một trong những nội dung quan trọng của tiêu chuẩn là yêu cầu đánh giá rủi ro trước khi tổ chức hoạt động. Điều này bao gồm việc khảo sát địa hình, điều kiện thời tiết, mức độ khó của tuyến đường và khả năng ứng phó trong các tình huống khẩn cấp. Việc đánh giá rủi ro không chỉ áp dụng cho đơn vị tổ chức mà còn liên quan đến việc phân loại mức độ phù hợp của từng tuyến trekking đối với từng nhóm khách.

Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 14602:2026 - ISO 3021:2023 quy định các yêu cầu đối với hoạt động du lịch mạo hiểm có liên quan đến đi bộ đường dài (hiking) và đi bộ đường dài mạo hiểm (trekking). Việc ban hành TCVN 14602:2026 lần đầu thiết lập khung tiêu chuẩn cho hoạt động hiking và trekking tại Việt Nam, trong bối cảnh tai nạn liên tiếp xảy ra ở các điểm leo núi. Khi tiêu chuẩn bắt đầu được áp dụng sẽ góp phần kiểm soát rủi ro, tác động để thị trường du lịch mạo hiểm thay đổi theo hướng an toàn, bền vững.

Thời gian qua, sự tăng trưởng du lịch mạo hiểm diễn ra trong bối cảnh thiếu một khung tiêu chuẩn thống nhất. Sự thiếu vắng chuẩn chung khiến rủi ro bị “đẩy” về phía người tham gia. Vì vậy, khi xảy ra sự cố, việc xác định trách nhiệm cũng trở nên phức tạp khi nằm ngoài phạm vi quản lý trực tiếp của doanh nghiệp du lịch. Việc áp dụng tiêu chuẩn mới sẽ tạo ra những thay đổi đáng kể đối với cả đơn vị tổ chức và điểm đến.

Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 14602:2026 cũng quy định rõ các tiêu chí bao gồm đặc điểm và mức độ khó để phân loại lộ trình đi bộ đường dài và đi bộ đường dài mạo hiểm và được cung cấp như một sản phẩm du lịch. Về mục tiêu dài hạn, TCVN 14602:2026 đóng vai trò như một “bộ lọc” thị trường, thúc đẩy quá trình chuyên nghiệp hóa trong du lịch mạo hiểm và những đơn vị đáp ứng tiêu chuẩn sẽ có lợi thế cạnh tranh và các hoạt động thiếu kiểm soát sẽ bị loại bỏ khỏi thị trường du lịch mạo hiểm.

Một điểm rất mới quy định trong Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 14602:2026 là yêu cầu khắt khe về trình độ chuyên môn và hồ sơ phát triển năng lực liên tục của trưởng nhóm/hướng dẫn viên. Họ không chỉ dẫn đường mà còn là người quản trị rủi ro tại hiện trường nên du khách tham gia không còn "đi mù" mà được trang bị nhận thức đầy đủ trước khi quyết định trải nghiệm. 

Ông Phạm Hải Quỳnh - Viện trưởng Viện Phát triển du lịch châu Á (ATI) cho biết: Với Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 14602:2026 - ISO 3021:2023, doanh nghiệp lữ hành không chỉ cạnh tranh bằng giá mà sẽ cạnh tranh bằng "chỉ số an toàn" và "mức độ chuyên nghiệp" theo chuẩn ISO. Cơ quan quản lý cần có lộ trình đưa việc tuân thủ TCVN thành một điều kiện bắt buộc để cấp hoặc gia hạn giấy phép kinh doanh lữ hành đối với loại hình du lịch mạo hiểm nhằm giảm thiểu rủi ro cho du khách đồng thời, giúp các đơn vị khai thác du lịch xây dựng quy trình chuyên nghiệp, bền vững và có trách nhiệm hơn với môi trường tự nhiên.

Chuẩn hóa khung pháp lý gắn với bảo vệ môi trường

Những năm gần đây, du lịch mạo hiểm ngày càng thu hút sự quan tâm của nhiều du khách nhưng thực tế cho thấy, không ít tour du lịch được tổ chức theo hình thức tự phát hoặc bán chuyên nghiệp, thiếu quy trình chuẩn hóa về đánh giá rủi ro, hướng dẫn an toàn và kiểm soát điều kiện thời tiết. Hoạt động này xảy ra kéo theo một số trường hợp du khách bị lạc đường, kiệt sức hoặc gặp tai nạn trong quá trình di chuyển đã gióng lên hồi chuông cảnh báo về việc phải đưa ngay vào áp dụng Tiêu chuẩn TCVN 14602:2026 - ISO 3021:2023.

Ông Phạm Hải Quỳnh - Viện trưởng Viện Phát triển du lịch châu Á (ATI) cho biết thêm: Việc ban hành tiêu chuẩn quốc gia về du lịch mạo hiểm là một bước tiến quan trọng. Đây là cơ sở khoa học và pháp lý để các đơn vị kinh doanh soi chiếu, từ đó nâng cao trách nhiệm trong việc đảm bảo tính mạng và sức khỏe cho du khách. Việc áp dụng tiêu chuẩn giúp Việt Nam xây dựng hình ảnh một điểm đến du lịch mạo hiểm chuyên nghiệp, an toàn và đáng tin cậy trong mắt bạn bè quốc tế.

Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 14602:2026 - ISO 3021:2023 không chỉ bó hẹp ở đơn vị tổ chức mà còn yêu cầu kiểm soát an toàn đối với bên thứ ba, điều này cho thấy các đơn vị cung cấp thiết bị leo núi, dịch vụ vận chuyển tại điểm đến hoặc các hộ kinh doanh địa phương (poster) cũng phải tham gia vào vòng tròn “tiêu chuẩn” để tạo ra một "chuỗi giá trị an toàn" xuyên suốt, giúp giảm thiểu rủi ro từ những mắt xích yếu nhất. Việc ban hành Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 14602:2026 - ISO 3021:2023 còn mang ý nghĩa trong việc thay đổi tư duy quản lý, doanh nghiệp phải chứng minh bằng hồ sơ năng lực liên tục của trưởng nhóm và nhật ký kiểm tra thiết bị.

Theo các chuyên gia du lịch, cùng với sự phát triển của du lịch Việt Nam và lợi thế thiên nhiên hùng vĩ được xếp vào hàng “mạo hiểm” của thế giới thì việc thu hút khách quốc tế đến trải nghiệm du lịch mạo hiểm là hướng đi hiệu quả. Vì vậy, việc áp dụng tiêu chuẩn hóa trong hoạt động du lịch không chỉ giúp nâng cao mức độ an toàn mà còn góp phần chuyên nghiệp hóa ngành du lịch mạo hiểm tại Việt Nam. Khi các quy trình được chuẩn hóa, doanh nghiệp dễ dàng xây dựng sản phẩm du lịch chất lượng cao, trong khi du khách cũng có cơ sở để lựa chọn các dịch vụ uy tín và an toàn hơn. Việc áp dụng đồng bộ TCVN 14602:2026 được kỳ vọng sẽ tạo ra một khung quản lý thống nhất cho hoạt động du lịch mạo hiểm, giúp Việt Nam tiệm cận các tiêu chuẩn quốc tế trong lĩnh vực du lịch mạo hiểm. Đây không chỉ là giải pháp đảm bảo an toàn mà còn là nền tảng để phát triển du lịch bền vững, hài hòa giữa khai thác kinh tế và bảo tồn thiên nhiên.

Tiêu chuẩn TCVN 14602:2026 đặc biệt nhấn mạnh đến trách nhiệm bảo vệ môi trường tự nhiên, các hoạt động trekking phải hạn chế tối đa tác động đến hệ sinh thái, không xả rác, không phá vỡ cảnh quan tự nhiên và tuân thủ nguyên tắc “không để lại dấu vết”. Điều này đặc biệt quan trọng trong bối cảnh nhiều khu vực du lịch sinh thái đang chịu áp lực lớn từ lượng khách tăng nhanh.