Một ly sữa buổi sáng, tách càphê sữa thơm béo hay cốc trà sữa buổi chiều - với nhiều người Việt, thói quen dùng sữa bò đã trở thành một phần quen thuộc trong nhịp sống hằng ngày.
Từ lâu, sữa vẫn được xem là “thực phẩm vàng” cho sức khỏe, đặc biệt là tốt cho xương và cơ bắp. Tuy nhiên, những nghiên cứu gần đây lại đặt ra một câu hỏi không hề đơn giản: Liệu uống sữa bò mỗi ngày có thực sự tốt cho sức khỏe tim mạch, hay tiềm ẩn những rủi ro mà chúng ta chưa nhìn nhận đầy đủ?
Không chỉ là câu chuyện dinh dưỡng
Sữa bò chứa nhiều dưỡng chất quan trọng như protein, canxi và vitamin D - những yếu tố cần thiết cho sự phát triển và duy trì sức khỏe, đặc biệt ở trẻ em và người lớn tuổi.
Tuy nhiên, điều khiến nhiều chuyên gia lo ngại lại nằm ở một khía cạnh khác: chất béo bão hòa. Đây là thành phần có thể làm tăng cholesterol trong máu nếu tiêu thụ quá nhiều, từ đó liên quan đến nguy cơ bệnh tim mạch.
Vì vậy, không phải ngẫu nhiên mà các bác sỹ dinh dưỡng thường khuyên người trưởng thành nên chọn sữa ít béo hoặc tách béo, thay vì sữa nguyên kem.
Khi ly sữa “vượt quá giới hạn”
Một nghiên cứu quy mô lớn được công bố trên tạp chí BMC Medicine (2024) đã thu hút sự chú ý của giới khoa học và truyền thông.
Nghiên cứu này theo dõi gần 100.000 người Thụy Điển (gần 60.000 phụ nữ và hơn 40.000 nam giới) trong thời gian kéo dài tới 20-30 năm.
Kết quả cho thấy phụ nữ uống khoảng 400ml sữa/ngày có nguy cơ mắc bệnh tim mạch vành cao hơn khoảng 5%; uống 600ml/ngày làm tăng nguy cơ lên 12%; nếu tiêu thụ 800ml/ngày, nguy cơ có thể tăng tới 21%
Đáng chú ý, mối liên hệ này không phụ thuộc vào hàm lượng chất béo của sữa (ít béo hay nguyên kem).
Trong khi đó, ở nam giới, nghiên cứu không ghi nhận mối liên hệ rõ ràng giữa lượng sữa tiêu thụ và nguy cơ bệnh tim.
Tuy nhiên, nếu nhìn kỹ hơn, có một chi tiết dễ bị bỏ qua: mức tiêu thụ trong nghiên cứu này khá cao. Trong thực tế, phần lớn mọi người - kể cả ở các nước châu Âu - uống ít sữa hơn đáng kể so với ngưỡng được cho là “có vấn đề.”
Không phải mọi nghiên cứu đều “kết tội” sữa bò
Điều khiến câu chuyện trở nên “rối” hơn là không phải nghiên cứu nào cũng cho kết quả giống nhau.
Một số nghiên cứu trước đó lại cho thấy những người tiêu thụ các chất béo đặc trưng từ sữa có thể có nguy cơ bệnh tim thấp hơn. Điều này gợi ý rằng sữa không đơn giản là “tốt hoàn toàn” hay “xấu hoàn toàn.”
Thực tế, sức khỏe tim mạch phụ thuộc vào tổng thể chế độ ăn và lối sống, chứ không chỉ một loại thực phẩm riêng lẻ.
Nếu một người uống sữa nhưng đồng thời ăn nhiều rau xanh, vận động thường xuyên và kiểm soát cân nặng tốt, nguy cơ tim mạch sẽ rất khác so với người có lối sống ít vận động, ăn nhiều đồ chiên rán.
Đường lactose trong sữa
Một giả thuyết được các nhà khoa học đưa ra liên quan đến lactose - loại đường tự nhiên có trong sữa.
Ở nhiều người trưởng thành, đặc biệt là người châu Á, khả năng tiêu hóa lactose có thể giảm dần theo tuổi. Khi đó, cơ thể có thể phản ứng bằng những biểu hiện nhẹ như đầy bụng, khó tiêu.
Một số nhà nghiên cứu cho rằng nếu lactose không được xử lý tốt, nó có thể góp phần gây viêm ở mức độ thấp trong cơ thể - yếu tố được xem là liên quan đến các bệnh mạn tính, trong đó có bệnh tim.
Dù vậy, cơ chế này vẫn đang được tiếp tục nghiên cứu và chưa có kết luận chắc chắn trên người.
Sữa chua, sữa lên men - “điểm cộng” đáng chú ý
Một điểm thú vị là các sản phẩm từ sữa đã qua lên men như sữa chua lại không cho thấy mối liên hệ tiêu cực với tim mạch.
Nguyên nhân có thể là trong quá trình lên men, lượng lactose đã giảm đi đáng kể, đồng thời tạo ra các lợi khuẩn có lợi cho hệ tiêu hóa.
Đây cũng là lý do nhiều chuyên gia khuyến khích bổ sung sữa chua vào chế độ ăn hằng ngày, thay vì chỉ uống sữa tươi.
Người Việt đang uống sữa theo cách nào?
Tại Việt Nam, mức tiêu thụ sữa bình quân đầu người vẫn thấp hơn so với các nước châu Âu. Tuy nhiên, xu hướng tiêu thụ sữa, đặc biệt là các loại đồ uống pha chế như càphê sữa, trà sữa hay các loại đồ uống pha chế đang gia tăng nhanh chóng, đặc biệt ở giới trẻ.
Những thức uống này đôi khi chứa lượng sữa - hoặc kem béo - nhiều hơn một ly sữa thông thường, nhưng ít được tính vào khẩu phần hằng ngày. Điều này có thể khiến tổng lượng tiêu thụ sữa thực tế cao hơn chúng ta nghĩ, đặc biệt nếu uống nhiều ly mỗi ngày.
Vì vậy, câu hỏi không chỉ là “có nên uống sữa hay không,” mà là uống bao nhiêu và uống dưới dạng nào.
Uống sữa thông minh để bảo vệ tim mạch
Từ tổng hợp các nghiên cứu hiện nay, các chuyên gia dinh dưỡng đưa ra một số lời khuyên thực tế:
- Không cần loại bỏ sữa hoàn toàn, vì đây vẫn là nguồn dinh dưỡng quan trọng. Ưu tiên sữa ít béo hoặc tách béo để giảm lượng chất béo bão hòa.
- Kiểm soát lượng tiêu thụ: khoảng 1 ly/ngày (200-250ml) là mức hợp lý với đa số người trưởng thành.
- Tăng cường sữa lên men như sữa chua để hỗ trợ tiêu hóa và có thể giảm rủi ro liên quan đến lactose.
- Chú ý tổng thể chế độ ăn: giảm đồ chiên rán, tăng rau xanh, cá và ngũ cốc nguyên hạt
- Lắng nghe cơ thể: nếu có dấu hiệu không dung nạp lactose (đầy bụng, tiêu chảy), nên cân nhắc lựa chọn thay thế.
Sữa bò không phải là “thủ phạm” trực tiếp gây bệnh tim, nhưng cũng không hoàn toàn vô hại nếu tiêu thụ quá mức.
Các bằng chứng khoa học hiện nay cho thấy mối quan hệ giữa sữa và sức khỏe tim mạch còn nhiều tranh luận, đòi hỏi thêm nghiên cứu để làm rõ.
Trong bối cảnh đó, lựa chọn hợp lý nhất vẫn là tiêu thụ điều độ, đa dạng nguồn dinh dưỡng và duy trì lối sống lành mạnh - những yếu tố đã được chứng minh chắc chắn giúp bảo vệ trái tim./.
Thịt xông khói, bánh mỳ trắng và khoai tây chiên là ba món được các bác sỹ tim mạch và chuyên gia dinh dưỡng khuyến cáo nên cắt giảm sớm để cải thiện sức khỏe tim mạch.