Trong thời đại bùng nổ thông tin, khi tri thức khoa học có thể được tiếp cận nhanh chóng qua Internet, việc đọc sách khoa học vẫn giữ vai trò đặc biệt trong việc hình thành tư duy có chiều sâu, nuôi dưỡng niềm đam mê nghiên cứu.

Vấn đề này được đặt ra tại buổi giao lưu Đọc sách khoa học trong thời đại bùng nổ thông tin do NXB Trẻ tổ chức sáng 11/4 tại Hà Nội. Đây là sự kiện thuộc chuỗi hoạt động hưởng ứng Ngày Sách và Văn hóa đọc Việt Nam 21/4, đồng thời kỷ niệm 45 năm thành lập NXB Trẻ.

Chương trình có sự tham gia của các chủ biên bộ sách Khoa học & Khám phá (NXB Trẻ) gồm Vũ Công Lập, Nguyễn Văn Liễn và Phạm Văn Thiều.

Sức hấp dẫn của sách khoa học

Trong bối cảnh bùng nổ thông tin hiện nay, việc tiếp cận tri thức khoa học trở nên dễ dàng hơn bao giờ hết, nhưng theo các diễn giả tại sự kiện, chính sự dễ dàng ấy lại đặt ra yêu cầu cao hơn đối với việc chọn lọc và tiếp nhận tri thức.

Dịch giả Phạm Văn Thiều cho rằng, nếu chỉ cần nắm bắt sự kiện khoa học, người đọc có thể tìm thấy nhanh chóng trên Internet. Tuy nhiên, sách phổ biến khoa học lại mang đến một chiều sâu khác, không chỉ cung cấp kiến thức mà còn kể câu chuyện phía sau những phát minh, những thất bại, những trăn trở và hành trình tư duy của các nhà khoa học.

Theo ông, chính những yếu tố mang tính con người này tạo nên sức hấp dẫn của sách khoa học. Người đọc không chỉ hiểu một lý thuyết hay một phát minh, mà còn hiểu quá trình hình thành tri thức, những sai lầm, thử nghiệm và nỗ lực bền bỉ phía sau mỗi khám phá. Điều đó không chỉ giúp tiếp nhận kiến thức mà còn nuôi dưỡng tư duy khoa học và khơi gợi niềm đam mê nghiên cứu, đặc biệt đối với bạn trẻ.

"Con đường khoa học vinh quang nhưng rất chông gai, và một bạn trẻ muốn đi vào khoa học đều phải có sự kiên nhẫn và nỗ lực phi thường" - ông chia sẻ.

Ở góc nhìn khác, nhà báo Vũ Công Lập nhấn mạnh sự khác biệt giữa việc đọc sách và tiếp nhận thông tin trên mạng nằm ở chiều sâu của quá trình đọc.

Theo ông, đọc sách không chỉ là tiếp nhận thông tin mà còn là quá trình rèn luyện tư duy. Việc đọc sâu giúp phát triển khả năng suy nghĩ, học tập và ghi nhớ, đồng thời tác động trực tiếp đến sự phát triển của bộ não. Ông cho rằng trong khi việc tiếp nhận thông tin nhanh có thể khiến người đọc dễ bị phân tán, đọc sách khoa học lại giúp tăng khả năng tập trung và làm sắc sảo tư duy.

Đặc biệt, ông nhấn mạnh đến "tính dẻo của não" - khả năng thay đổi và phát triển thông qua quá trình đọc. Theo ông, nếu biết cách đọc, việc đọc sách có thể giúp phát triển tư duy bền vững, trong khi tiếp nhận thông tin hời hợt đôi khi khiến khả năng tư duy bị suy giảm.

Đưa khoa học đến gần với bạn đọc phổ thông

Chính từ nhu cầu đọc sâu trong bối cảnh bùng nổ thông tin, bộ sách Khoa học & Khám phá của NXB Trẻ được nhìn nhận như một nỗ lực lâu dài nhằm đưa tri thức khoa học đến gần với bạn đọc phổ thông.

Được triển khai từ năm 2008, đến nay bộ sách đã có hơn 50 tựa sách, trải rộng nhiều lĩnh vực như vật lý, sinh học, toán học, công nghệ và vũ trụ học. Trong gần 20 năm phát triển, nhiều cuốn sách tưởng chừng khó tiếp cận lại nhận được sự đón nhận bền bỉ của bạn đọc, như "Lược sử thời gian" của Stephen Hawking đã được tái bản hơn 30 lần, hay các tựa sách của Richard Feynman, Michio Kaku, Trịnh Xuân Thuận đã trở thành những tác phẩm quen thuộc với độc giả yêu khoa học tại Việt Nam.

Theo dịch giả Phạm Văn Thiều, thời gian đầu, sách khoa học phổ thông là dòng sách khó bán so với nhiều thể loại khác. Tuy nhiên, sau nhiều năm, tủ sách đã hình thành một cộng đồng độc giả ổn định và ngày càng mở rộng. Điều đó cho thấy nhu cầu tiếp cận tri thức khoa học của bạn đọc vẫn tồn tại bền bỉ, dù trong bối cảnh thông tin số ngày càng phát triển.