Trong bối cảnh thị trường thủy sản toàn cầu đang đối mặt với nhiều biến động, từ suy giảm nguồn lợi tự nhiên đến các rào cản kỹ thuật ngày càng khắt khe, ngành thủy sản Việt Nam nói chung và Thành phố Hồ Chí Minh nói riêng đang chịu áp lực không nhỏ.

Tuy nhiên, trong khó khăn, nhiều doanh nghiệp đã chủ động đổi mới, linh hoạt thích ứng, từng bước duy trì ổn định sản xuất và tìm kiếm cơ hội tăng trưởng mới.

Chủ động thích ứng

Thời gian qua, các doanh nghiệp chế biến thủy sản tại khu vực ven biển Thành phố Hồ Chí Minh phải đối mặt với hàng loạt khó khăn mang tính hệ thống. Giá thức ăn, con giống và chi phí logistics tăng cao, trong khi nguồn nguyên liệu trong nước ngày càng khan hiếm do khai thác quá mức và biến đổi môi trường biển.

Cùng đó, nhu cầu nhập khẩu tại các thị trường truyền thống suy giảm, khiến áp lực cạnh tranh ngày càng gia tăng. Trước tình hình này, nhiều doanh nghiệp không lựa chọn thu hẹp sản xuất mà chủ động tái cấu trúc hoạt động, đầu tư khoa học công nghệ, nâng cao chất lượng sản phẩm và mở rộng thị trường. Đây được xem là hướng đi tất yếu nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh trong bối cảnh hội nhập sâu rộng.

Tại Công ty Cổ phần Chế biến Xuất nhập khẩu Thủy sản Bà Rịa-Vũng Tàu (Baseafood), phường Bà Rịa, trước năm 2023, doanh nghiệp này mỗi năm nhập khẩu khoảng 9 triệu USD nguyên liệu từ các thị trường truyền thống như Malaysia, Thái Lan và Indonesia. Tuy nhiên, từ năm 2024, nguồn cung từ các thị trường này trở nên thiếu ổn định.

Để giải quyết bài toán nguyên liệu, Baseafood đã nhanh chóng điều chỉnh chiến lược, mở rộng nhập khẩu sang các thị trường như Ấn Độ, Hàn Quốc, Chile, Australia và New Zealand; đồng thời đẩy mạnh gia công tái xuất, tận dụng nguồn nguyên liệu nhập khẩu để chế biến phục vụ xuất khẩu.

Bên cạnh đó, Baseafood tập trung phát triển các sản phẩm chế biến sâu, sản phẩm có giá trị gia tăng cao và các dòng sản phẩm tiện lợi, phù hợp với xu hướng tiêu dùng hiện đại. Nhờ định hướng linh hoạt, doanh nghiệp vẫn duy trì được hoạt động ổn định, thậm chí gia tăng hiệu quả sản xuất trong bối cảnh khó khăn chung.

Ông Huỳnh Minh Tường, Phó Chủ tịch Hội đồng quản trị, Phó Giám đốc Công ty Baseafood, cho biết để thích ứng với tình hình mới, doanh nghiệp phải chủ động nguồn nguyên liệu, kiểm soát chi phí, đẩy mạnh ứng dụng khoa học công nghệ và tự động hóa nhằm giảm chi phí lao động. Đồng thời, việc đa dạng hóa thị trường và phân khúc sản phẩm cũng giúp doanh nghiệp giảm thiểu rủi ro và nâng cao giá trị gia tăng.

Tương tự, Công ty Trách nhiệm hữu hạn Tứ Hải (phường Phước Thắng) cũng đang đối mặt với nhiều khó khăn về nguyên liệu, phải xoay sở để thích ứng để duy trì sản xuất và tìm kiếm thị trường mới.

Đại diện doanh nghiệp cho biết, hiện công ty chuyên sản xuất các sản phẩm từ cá đục xuất khẩu sang các thị trường khó tính như Nhật Bản, Australia và Hàn Quốc, với sản lượng khoảng 1.500 tấn thành phẩm mỗi năm. Tuy nhiên, tình trạng khai thác quá mức khiến nguồn cá đục trong nước ngày càng cạn kiệt, buộc doanh nghiệp phải nhập khẩu nguyên liệu để duy trì sản xuất.

Việc phụ thuộc vào nguồn nguyên liệu nhập khẩu khiến chi phí đầu vào tăng cao, ảnh hưởng trực tiếp đến lợi nhuận. Trước thực tế đó, doanh nghiệp đã chủ động tìm giải pháp nâng cao giá trị sản phẩm thông qua việc tận dụng tối đa nguyên liệu.

Thay vì chỉ xuất khẩu phần thịt cá như trước, Công ty Trách nhiệm hữu hạn Tứ Hải đã nghiên cứu, chế biến phần xương cá thành sản phẩm chiên giòn xuất khẩu sang thị trường Nhật Bản. Sản phẩm này nhanh chóng được người tiêu dùng đón nhận, góp phần giúp doanh nghiệp tăng lợi nhuận khoảng 10%.

Ông Đào Quốc Tuấn, Chủ tịch Hội đồng Quản trị, Tổng Giám đốc Công ty Trách nhiệm hữu hạn Tứ Hải, chia sẻ doanh nghiệp luôn chủ động nghiên cứu thị trường, đặc biệt là thị trường Nhật Bản, nhằm nắm bắt thị hiếu tiêu dùng. Trên cơ sở đó, công ty điều chỉnh quy trình chế biến và mẫu mã sản phẩm để đáp ứng tốt hơn yêu cầu của khách hàng. Nhờ những giải pháp linh hoạt, năm 2025 doanh thu của công ty đạt hơn 9 triệu USD; riêng quý 1 năm nay đạt trên 2 triệu USD, cho thấy tín hiệu tích cực trong hoạt động sản xuất, kinh doanh.

Bên cạnh việc duy trì xuất khẩu, một số doanh nghiệp cũng chủ động điều chỉnh chiến lược thị trường. Công ty Cổ phần Sản xuất Dịch vụ và Thương mại Thuận Huệ, phường Vũng Tàu - trước đây có tới 80% sản lượng phục vụ xuất khẩu, đang từng bước chuyển hướng nhằm thích ứng với biến động chi phí và thị trường. Chi phí logistics tăng khoảng 20% khiến sản lượng xuất khẩu của doanh nghiệp giảm gần một nửa; một số thị trường như Mỹ và Trung Đông tạm thời gián đoạn.

Trước tình hình đó, doanh nghiệp đẩy mạnh tiêu thụ nội địa, đặt mục tiêu nâng sản lượng từ khoảng 3-4 tấn lên 10 tấn mỗi tháng, qua đó giảm phụ thuộc vào thị trường bên ngoài.

Bà Đồng Thị Huệ, Giám đốc Công ty Cổ phần Sản xuất Dịch vụ và Thương mại Thuận Huệ, cho biết doanh nghiệp đang tập trung nâng cao chất lượng sản phẩm, đồng thời cải tiến bao bì theo hướng chuyên nghiệp, bắt mắt hơn nhằm đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của người tiêu dùng. Cùng đó, công ty mở rộng hệ thống phân phối trên phạm vi toàn quốc, hướng tới các khu vực phía Bắc, miền Trung đặc biệt là những địa phương chưa có sự hiện diện của sản phẩm Thuận Huệ. Đây được xem là giải pháp quan trọng giúp doanh nghiệp đa dạng hóa thị trường và gia tăng doanh thu.

Nâng cao năng lực cạnh tranh

Theo thống kê, khu vực ven biển Thành phố Hồ Chí Minh hiện có hơn 129 doanh nghiệp và khoảng 290 cơ sở, hộ cá thể hoạt động trong lĩnh vực sơ chế, chế biến thủy sản. Trong đó, hơn 42 nhà máy đạt tiêu chuẩn HACCP với tổng công suất trên 250.000 tấn thành phẩm mỗi năm; hơn 28 cơ sở đạt chứng nhận CODE-EU, đủ điều kiện xuất khẩu vào thị trường châu Âu.

Nhiều doanh nghiệp trong khu vực cũng đã đáp ứng các tiêu chuẩn khắt khe của các thị trường như Mỹ, Nhật Bản, Hàn Quốc, Nga và Brazil, với các mặt hàng chủ lực gồm tôm, cá, mực, bạch tuộc, cua, ghẹ và các sản phẩm chế biến đông lạnh.

Đáng chú ý, thay vì phụ thuộc vào một số thị trường truyền thống, các doanh nghiệp đang chủ động mở rộng thị trường, đa dạng hóa sản phẩm và nâng cao chất lượng theo tiêu chuẩn quốc tế. Đây là yếu tố then chốt giúp doanh nghiệp đứng vững trước những biến động khó lường của thị trường toàn cầu.

Trong bối cảnh cạnh tranh ngày càng gay gắt, xu hướng đầu tư vào công nghệ, nâng cao năng lực quản trị và phát triển bền vững ngày càng được chú trọng. Nhiều doanh nghiệp đã quan tâm hơn đến các yếu tố như sản xuất xanh, truy xuất nguồn gốc và bảo vệ môi trường - những tiêu chí đang trở thành yêu cầu bắt buộc tại nhiều thị trường nhập khẩu.

Có thể thấy, dù đối mặt với nhiều thách thức, nhưng bằng sự chủ động, linh hoạt và tinh thần đổi mới, các doanh nghiệp thủy sản khu vực phía Đông Thành phố Hồ Chí Minh đang từng bước vượt qua khó khăn, thích ứng hiệu quả với biến động thị trường. Không chỉ là nỗ lực riêng lẻ của từng doanh nghiệp, đây còn là minh chứng cho khả năng thích ứng mạnh mẽ của ngành thủy sản Việt Nam trong giai đoạn hội nhập sâu rộng.

“Với nền tảng đã được củng cố cùng chiến lược phát triển phù hợp, chúng tôi kỳ vọng sẽ tiếp tục mở rộng thị trường, nâng cao giá trị sản phẩm và khẳng định vị thế trên bản đồ thủy sản thế giới trong thời gian tới," ông Đào Quốc Tuấn, Chủ tịch Hội đồng Quản trị, Tổng Giám đốc công ty Trách nhiệm hữu hạn Tứ Hải cho biết./.